2001-йил 11-сентябрь куни АҚШда содир этилган террорчилик ҳужумлари XXI аср тарихидаги энг йирик фожеалардан бири сифатида қайд этилди. Ушбу воқеа нафақат АҚШ, балки бутун дунё сиёсий ва хавфсизлик тизимига катта таъсир кўрсатди.

2001-йил 11-сентябрь куни АҚШ тарихидаги энг даҳшатли террорчилик ҳужумларидан бири содир бўлди. Террорчилар томонидан олиб қочилган тўртта йўловчи самолётидан иккитаси Ню-Ёркдаги Жаҳон савдо марказининг эгизак минораларига, яна бири Вашингтон яқинидаги Пентагон биносига урилди. Тўртинчи самолёт эса йўловчилар қаршилик кўрсатиши ортидан Пенсилвания штатида қулаб тушди.

Воқеалар қандай ривожланган?

Соат 07:59 — Америcан Аирлинес компаниясининг 11-рейсли Боэинг 767 самолёти Бостон шаҳридан Лос-Анжелес томон парвозга чиқди. Кейинчалик самолёт террорчилар томонидан олиб қочилди ва Ню-Ёрк томон йўналтирилди.

Соат 08:14 — Унитед Аирлинес компаниясининг 175-рейсли Боэинг 767 самолёти Бостон–Лос-Анжелес йўналишида парвоз қилди. У ҳам террорчилар томонидан эгаллаб олиниб, Ню-Ёрк томон бурилди.

Соат 08:20 — Америcан Аирлинес компаниясининг 77-рейсли Боэинг 757 самолёти Вашингтон яқинидаги Даллес халқаро аэропортидан Лос-Анжелес томон учиб чиқди. Кейинчалик у ҳам олиб қочилди.

Соат 08:42 — Унитед Аирлинес компаниясининг 93-рейсли Боэинг 757 самолёти Ню-Жерсидаги Нюарк аэропортидан Сан-Франсискога йўл олди. Самолёт террорчилар томонидан эгаллаб олинганидан сўнг йўналишини ўзгартирди.

Соат 08:46 — Америcан Аирлинес компаниясининг 11-рейси Ню-Ёркдаги Жаҳон савдо марказининг шимолий минорасига урилди.

Соат 09:03 — Унитед Аирлинес компаниясининг 175-рейси Жаҳон савдо марказининг жанубий минорасига бориб урилди.

Соат 09:37 — Америcан Аирлинес компаниясининг 77-рейси Вашингтон яқинидаги Пентагон биносига урилди.

Соат 09:59 — Жаҳон савдо марказининг жанубий минораси қулаб тушди.

Соат 10:03 — Унитед Аирлинес компаниясининг 93-рейси Пенсилвания штатининг Шанксвилл шаҳри яқинида қулаб тушди. Тергов маълумотларига кўра, йўловчилар самолёт бошқарувини эгаллашга уринган ва самолёт террорчилар режалаштирган нишонга етиб бормаган.

Соат 10:28 — Жаҳон савдо марказининг шимолий минораси ҳам қулаб тушди.

Ҳужумлар натижасида жами 2 977 киши ҳалок бўлди. Минглаб одамлар жароҳат олди. Жаҳон савдо марказининг вайрон бўлиши Ню-Ёрк шаҳрининг қиёфасини тубдан ўзгартирди ва бутун дунёда хавфсизлик масаласига бўлган муносабатни кучайтирди.

Ҳужум ортида ким турган?

АҚШ ҳукумати ва халқаро тергов ташкилотлари ҳужумларни Усама бин Ладен бошчилигидаги “Ал-Қоида” террорчилик ташкилоти амалга оширганини маълум қилди.

“Ал-Қоида” 1980-йилларнинг охирида Усама бин Ладен ва унинг тарафдорлари томонидан ташкил этилган. Ташкилот кейинги йилларда бир қатор давлатларда террорчилик ҳужумларини амалга оширди.

11 сентябрь воқеаларидан сўнг АҚШ ҳукумати Усама бин Ладенни қўлга олиш учун кенг кўламли қидирув оператсияларини бошлади. Узоқ давом этган қидирувлардан сўнг, 2011-йил 2-май куни Покистоннинг Абботтобод шаҳрида АҚШ ҳарбийлари томонидан ўтказилган оператсия вақтида Усама бин Ладен ўлдирилди.

11 сентябрдан кейинги дунё

11 сентябрь ҳужумлари халқаро сиёсатда туб бурилиш ясади. АҚШ терроризмга қарши глобал кураш бошланганини эълон қилди. 2001-йил охирида АҚШ ва унинг иттифоқчилари Афғонистонда “Толибон” ҳукуматига қарши ҳарбий оператсияни бошлади.

Кейинчалик терроризмга қарши кураш баҳонасида амалга оширилган сиёсий ва ҳарбий ҳаракатлар халқаро муносабатларда жиддий баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. 2003-йилда АҚШ бошчилигидаги коалитсия Ироққа бостириб кирди. Ироқдаги оммавий қирғин қуроллари ҳақидаги даъволар эса кейинчалик катта сиёсий мунозараларга сабаб бўлди.

Хотира

11 сентябрь қурбонлари хотирасини абадийлаштириш мақсадида Ню-Ёркдаги собиқ Жаҳон савдо маркази ҳудудида ёдгорлик мажмуаси барпо этилди. Бугунги кунда ушбу маскан фожеада ҳалок бўлган минглаб инсонлар хотирасини ёдга олиш жойига айланган.

2001-йил 11-сентябрь воқеалари XXI аср бошидаги энг муҳим тарихий ҳодисалардан бири бўлиб, халқаро хавфсизлик, терроризмга қарши кураш ва геосиёсий муносабатларнинг кейинги ривожига катта таъсир кўрсатди.