$
10850.10 UZS
-15.84
198.99 UZS
-8.28
11344.86 UZS
11.68
40° Kechasi 21°

"Ukrainadagi urush yillab davom etishi mumkin"– Xayrullo Umarov, siyosatshunos

17:38 / 14.05.2022

Tinchlik – bu soʻz qanchalar oddiy eshitilmasin, biroq uning mohiyatida naqadar chuqur maʼno aks etgan. Biroq bugun ayrim imperialist davlatlarning manfaati yoʻlida Ukraina aholisining tinchi buzildi. Rossiyaning Ukrainaga nisbatan boshlagan bosqini oqibatida minglab insonlar qurbon boʻldi. Minglab goʻdaklar ota-onasiz, uysiz qoldi. Bugun Ukrainada odamlar yer toʻlalarda, metrolarda “ustimizga bomba tushib qolmasmikan”, degan hayiqish bilan urush ichida hayot kechirishmoqda.

Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirganiga 78 kun boʻldi. Bu vaqt davomida harbiy tahlilchilar janglardan olingan video va fotosuratlarni, sunʼiy yoʻldosh tasvirlarini muntazam ravishda kuzatib, uni tahlil qilib borishmoqda.

Xoʻsh bugun Ukrainada urush qanday davom etmoqda? Tomonlar qanday taktika va strategiya asosida harakat qilmoqda? Shunga oʻxshash savollarga javob olish maqsadida “Xabardor.uz” siyosatshunos Xayrullo Umarov bilan suhbatlashdik.

— Ukrainadagi urush qariyb 78 kundan beri davom etmoqda. Urushning choʻzilib ketishiga asosiy sabab nima? Rossiya armiyasining urushga puxta tayyorgarlik koʻrmaganimi yoki Ukrainaga Yevropa davlatlarining harbiy yordami?

— Oʻylaymanki, bugungi kunda faqatgina dangasa odam Ukraina haqida fikr yuritmayapti. Urush ham siyosatning bir davomi. Faqat u muzokaralar orqali emas harbiy kuch yordamida amalga oshiriladi. Siyosatda ingliz tilida “power is power”, degan soʻz bor. Yaʼni hokimiyat bu – kuch. Urush kuchlar nisbati teng kelganda yuzaga keladi. Bu urushning yuzaga kelish qoidasi. Urushni yuzaga kelishini qadimdan odamlar oʻrganib kelgan. Bunga misol “Peloponnes urushlari tarixi”, xitoylik sarkarda Sun Zining “Harbiy sanʼati” asari. Bundan tashqari ota-bobolarimiz yaratgan Amir Temur va Zahiriddin Muhammad Boburning asarlarida ham urush strategiyasi atroflicha koʻrib chiqilgan.

Ukraina-Rossiya oʻrtasida 80 kunga yaqin vaqt davomida urush ketmoqda. Napoleon “urush bu – xaos”, degan edi. Yaʼni urush boshlaganida askarning irodasi va logistikaning samarali ishlashi katta ahamiyat kasb etadi. Tabiiyki Rossiya uzoq yillardan beri urush olib boradi. Shu sababli Rossiya Bosh shtabi urushning dastlabki kunlaridan bu omillarni inobatga olgan. Rossiya tezroq Donetsk va Luganskni egallab olish hamda Belorus orqali poytaxt Kiyevni qoʻlga olib, davlat rahbarini shartnoma imzolashga majbur qilishni koʻzlagan.

— Demak, Rossiya puxta tayyorgarlik asosida urushga kirgan.

— Albatta. Rossiya puxta tayyorgarlik asosida urushga kirgan. Buni inkor etib boʻlmaydi. Geosiyosat fanida imperiya davlatlar bor. Bular; Rossiya, AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya. Bu davlatlarda urushni har doim rejalashtirib boradi.

— Lekin Rossiya urushga puxta tayyorgarlik koʻrgani bilan urush choʻzilib ketdi. Buning asosiy sababi nima?

— Darhaqiqat Ukraina-Rossiya oʻrtasidagi urush choʻzilib ketdi. Koʻplar Ukrainaga bepisandlik bilan qaraydi. Lekin Ukraina Sobiq Sovet Respublikalari ichida harbiy jihatdan ikkinchi oʻrinda turgan. Sababi SSSRning Gʻarbiy front harbiy aslahalari Ukrainada saqlangan. Tabiiyki, Sovet Ittifoqi parchalangach bu qurol-yarogʻlar Ukraina tasarrufiga oʻtdi. Bundan tashqari Yevropa davlatlari Ukrainaga muntazam ravishda oʻq-dori yetkazib bermoqda. Bu ham urushning choʻzilib ketishi sabab boʻlmoqda.

— Ukrainadagi urushni bugungi holatini qanday baholashimiz mumkin?

— Geosiyosat fanida Mackinder tomonidan ilgari surilgan “Heartland” tushunchasi bor. Bu “dunyoni yuragi” deb nomlangan. Mackinder 1937-yilda dunyoni yuragi deb Ukraina va Polshani koʻrsatgan. Keyinchalik 1947-yilda dunyoni yuragi deb Markaziy Osiyo nazarda tutgan. Katta davlatlar oʻrtasida muayyan hududlar boʻladi. Masalan Ukraina, Gruziya va Afgʻonistonda qudratli davlatning manfaati kesishgan. Kesishgan manfaatlar hududida davlat rahbari va organlari oʻzining funksional vazifasini saqlab qoladi. Bufer hududida esa davlat tizimi barbod boʻladi va ichki munozara muntazam ravishda davom etadi. Bunga yaqqol misol Afgʻoniston. Bu yerda 50 yildan beri ichki kurash avj olgan. Aytish mumkinki, Ukraina kesishgan manfaatlar hududdan, bufer hududga aylanib bormoqda. Fikrimcha urush uzoq davom etadi.

— Putin Ukraina bilan uzoq muddat jang olib borishni kutgan boʻlishi mumkinmi?

— Bu savolga javob berishdan oldin “urush nima uchun yuzaga keldi”, degan savolga qaytishimiz kerak. Ayrim soxta siyosatchilar “Putin ertalab turib, choy ichib, urush qilishim kerak ekan deb urush boshladi”, deya taʼkidlashmoqda. Urushni yuzaga kelishining oʻziga yarasha sabablari bor. Birinchidan, siyosiy nuqtai nazardan Ukraina kesishgan manfaatlar hududi. Ikkinchidan, Qora dengiz floti. Ukrainada toʻrt marta rangli inqilob boʻlgan. Bularning asosiy maqsadi Gʻarbparast insonlarni hukumat tepasiga olib kelish va Rossiya bilan boʻlgan shartnomalarni uzishdan iborat boʻlgan. Hozirgi davlat rahbari ham “Qirimdagi Qora dengiz flotini Ukraina hududidan chiqarib yuboraman” degan bayonot berdi. Agar Rossiya Qora dengizdan oʻz flotini chiqarib yuborsa, Qora dengiz NATO tasarrufiga oʻtadi. Uchinchidan, Ukraina hukumatining ongsiz xatosi har qanday davlat rahbari mamlakat ichida birlikni yuzaga keltirish kerak. Ruslar ham, ukrainlar ham bitta xalq.

 — Bugun ukrain xalqi birlashmadimi?

 — Agar ukrain xalq birlashganida bunday holat boʻlmagan boʻlardi. Yaʼni Ukrainaning Gʻarbiy tarafi bir tomon, Sharqiy tarafi bir tomon boʻlib birlashdi. Oʻz-oʻzidan Ukraina ikki qisimga boʻlinib ketdi. Konfliktning yana bir sababi bu din omili. Gʻarbiy Ukraina koʻproq Polshaga yaqin bu yerlarda katolik diniga eʼtiqod qiladi. Sharqiy Ukraina esa pravoslav. Yaʼni bu yerda pravoslav va katolik qadriyatlar toʻqnashgan. 2008-yilda Odessada rus tilida gapirgan insonlarni tiriklayin yoqib yuborishgan. Misol uchun Donekst 2008-yilda roʻy bergan rangli inqilobni tan olmasdan, mustaqil boʻlishga intilganda Kiyev tomonidan harbiy harakatlar amalga oshirildi. Toʻgʻri bu yerda Rossiya Donekst va Luganskka yordam bergan.

— Urushdan Rossiya armiyasining qanday kamchiliklari koʻrinib qoldi?

— Urushda qurol-yarogʻ va askarning irodasi katta roʻl oʻynaydi. Bugungi kundagi armiyalar professional armiyalar. Sovet Ittifoqi parchalangach, Rossiya oʻn yillar davomida parokandalikka yuz tutdi. Putin hokimiyatga kelganidan soʻng harbiy jihatga katta eʼtibor qaratdi. Suriyadagi urush Rossiya harbiylari uchun tajriba boʻldi. Lekin bugungi urushlar beshinchi avloddan oltinchi avlod urushlariga oʻtib bormoqda. Bu nima degani? Oldingi urushlarda inson omili katta roʻl oʻynagan boʻlsa, bugungi kunda axborot texnologiyalari bilan jang qilish boshlandi. Misol uchun “Точка-у”, “Искандер” bularning barchasi chip yordamida sputnikdan boshqariladi. Bugungi kunda sputniklarning 90% harbiy maqsadlarda ishlatiladi. Togʻli qorabogʻ urushi Rossiyada yangicha qarashni vujudga keltirdi. Sababi Suriyada koʻrilmagan holat Togʻli Qorabogʻda koʻrindi. Chunki oʻsha vaqtda Armanistonni Rossiya, Ozarbayjonni Turkiya qoʻllab-quvvatladi. Bu urushda keng koʻlamli dronlar urushi boʻldi.

Ukrainadagi urush boshida ham Turkiya Ukrainaga “Bayraktar”larni berdi. Urushning dastlabki kunlari Rossiya armiyasi magʻlubiyatga uchradi. Hozir esa Rossiya jang maydonlariga radio lokatsion tizimlarni olib kirishni boshladi. Bosh shtabning bayonotlarini koʻradigan boʻlsak, asosiy urgʻu dronlarga qaratilgan.


Siyosat


														
														“Afgʻonistondagi barcha siyosiy kuchlar bilan aloqalarimiz bor” – Vladimir Putin

“Afgʻonistondagi barcha siyosiy kuchlar bilan aloqalarimiz bor” – Vladimir Putin

Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Vladimir Putin soʻnggi uch yil ichida birinchi marta amaliy tashrif bilan 28-iyun kini Toji…
16:29 / 29.06.2022

														
														Vladimir Norov Argentina elchisini qabul qildi

Vladimir Norov Argentina elchisini qabul qildi

Bu haqda Tashqi ishlar vazirligi matbuot xizmati xabar berdi.
19:52 / 23.06.2022

														
														Oʻzbekiston TIV Afg‘onistonda sodir bo‘lgan zilzila munosabati bilan hamdardlik bildirdi

Oʻzbekiston TIV Afg‘onistonda sodir bo‘lgan zilzila munosabati bilan hamdardlik bildirdi

“Halok boʻlganlarning oilalariga chin dildan hamdardlik bildirib, jarohatlanganlarning tezroq sogʻayib ketishini tilaymiz”, …
20:54 / 22.06.2022

														
														Ozarbayjon Prezidentini tantanali kutib olish marosimi bo‘lib o‘tdi

Ozarbayjon Prezidentini tantanali kutib olish marosimi bo‘lib o‘tdi

Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.
18:19 / 21.06.2022

														
														Vladimir Norov Xitoy elchisi bilan uchrashdi

Vladimir Norov Xitoy elchisi bilan uchrashdi

Muloqot chog‘ida O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi amaliy hamkorlikning holati va istiqbollari muhokama qilindi.
22:04 / 20.06.2022

														
														Abdulaziz Komilov Afg‘oniston Bosh vaziri o‘rinbosarlari bilan muzokaralar o‘tkazdi

Abdulaziz Komilov Afg‘oniston Bosh vaziri o‘rinbosarlari bilan muzokaralar o‘tkazdi

Tomonlar Afg‘oniston hududida energetika va transport-kommunikatsiya sohalarini muhokama qildilar.
21:24 / 20.06.2022

														
														Vladimir Norov Braziliya elchisi bilan uchrashdi

Vladimir Norov Braziliya elchisi bilan uchrashdi

Bu haqda Tashqi ishlar vazirligi matbuot xizmati ma’lum qildi.
18:49 / 20.06.2022

														
														Vladimir Norov Pokiston elchisi bilan uchrashdi

Vladimir Norov Pokiston elchisi bilan uchrashdi

Tomonlar o‘zaro tovar ayirboshlash hajmini 1 milliard dollargacha oshirish yuzasidan sa’y-harakatlari yakdil ekanligi tasdiq…
21:12 / 16.06.2022

														
														Tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari BAA elchisi bilan uchrashdi

Tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari BAA elchisi bilan uchrashdi

Suhbat chog‘ida BMT, Islom hamkorlik tashkiloti va boshqa xalqaro tuzilmalar doirasidagi o‘zaro munosabatlarga doir masalala…
20:57 / 14.06.2022

														
														O‘zbekistonga AQSH Qurolli kuchlari markaziy qo‘mondonligi qo‘mondoni keldi

O‘zbekistonga AQSH Qurolli kuchlari markaziy qo‘mondonligi qo‘mondoni keldi

Uni Prezident huzuridagi Xavfsizlik kengashi kotibi Viktor Maxmudov qabul qildi.
19:02 / 13.06.2022

Bu ham qiziq

Usman va Blaxovich norasmiy “face to face” marosimini o‘tkazishdi

Usman va Blaxovich norasmiy “face to face” marosimini o‘tkazishdi

Kecha bo‘lib o‘tgan UFC 276 tuniriga nigeriyalik va polshalik ham tashrif buyurishdi.
13:11 / 04.07.2022
Bo'g‘ib borilayotgan Ukraina. Zelenskiy Lisichansk Rossiya nazoratiga o‘tganini ma’lum qildi

Bo'g‘ib borilayotgan Ukraina. Zelenskiy Lisichansk Rossiya nazoratiga o‘tganini ma’lum qildi

Ukraina Prezidenti Volodimir Zelenskiy Ukraina armiyasi qo‘mondonligi qo‘shinlarini Lisichanskdan olib chiqqanini tasdiqladi.
09:52 / 04.07.2022
Kopengagenda otishma oqibatida 3 kishi halok bo‘ldi

Kopengagenda otishma oqibatida 3 kishi halok bo‘ldi

Voqea yakshanba, 3-iyul kuni kechqurun sodir bo‘lgan.
12:34 / 04.07.2022
Tomas Bax: “Rossiyalik sportchilarga nisbatan pozitsiya o‘zgarishsiz qolmoqda”

Tomas Bax: “Rossiyalik sportchilarga nisbatan pozitsiya o‘zgarishsiz qolmoqda”

Xalqaro olimpiya qo‘mitasi (XOQ) rahbari Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy bilan uchrashib, Rossiya va Belarusga qarshi …
11:39 / 04.07.2022
To‘qayev Mirziyoyev tomonidan Qoraqalpog‘istonda ko‘rilgan chora-tadbirlarni qo‘llab-quvvatladi

To‘qayev Mirziyoyev tomonidan Qoraqalpog‘istonda ko‘rilgan chora-tadbirlarni qo‘llab-quvvatladi

Shavkat Mirziyoyev 4-iyul kuni Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev bilan telefon orqali muloqot qildi.
13:15 / 04.07.2022
“Batka”dan yana bir bashorat. U yaqin orada Markaziy Osiyo uchun jang boshlanishini ma’lum qildi (video)

“Batka”dan yana bir bashorat. U yaqin orada Markaziy Osiyo uchun jang boshlanishini ma’lum qildi (video)

2-iyul kuni Belarus prezidenti Aleksandr Lukashenko mustaqillik bayramiga bag‘ishlangan tantanali yig‘ilishda Qoraqalpog‘ist…
09:21 / 04.07.2022
Avstraliyaning eng yirik shahrini bir yilda 3-marta suv bosdi

Avstraliyaning eng yirik shahrini bir yilda 3-marta suv bosdi

Shahar rasmiylari aholi umidsizlikda ekanini aytishmoqda.
11:28 / 04.07.2022
Hind aktrisalari haqida siz bilmagan maʼlumotlar

Hind aktrisalari haqida siz bilmagan maʼlumotlar

Biz baʼzi hind aktrisalarining ismlarini bolalikdan eslaymiz. Bu aktrisalar nafaqat isteʼdodli, balki oʻziga xos uslub egasi…
19:51 / 03.07.2022
Aleks Volkanovski: “Oliveyra bilan jang qilmoqchiman, chunki…”

Aleks Volkanovski: “Oliveyra bilan jang qilmoqchiman, chunki…”

Yarim yengil vazn toifasida UFC chempioni yengil vazn toifasida sobiq chempion Charlz Oliveyra bilan jang o‘tkazish niyatida…
13:32 / 04.07.2022
Neslihan Atagul prodyuserlikka qoʻl urdi

Neslihan Atagul prodyuserlikka qoʻl urdi

Aktrisa oʻzini yangi yoʻnalishda sinab koʻrishga qaror qilgan.
18:50 / 03.07.2022

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!