Siyosiy tahlilchi Kamoliddin Rabbimov xorijliklarning O‘zbekistonga kelib, duch kelayotgan muammolaridan biri sifatida mobil telefondan foydalanishda IMEI ro‘yxatidan o‘tkazish bo‘lganini yozmoqda.

“O‘zbekistonga kelgan har qanday yangi shaxs, dunyoning boshqa davlatlarida deyarli uchramaydigan xolatga to‘qnashadi. Bu ham bo‘lsa, telefon nomeri oladigan bo‘lsa, uni IMEI ro‘yxatidan o‘tkazish zarurati. Yangi nomer olgan shaxs, 30 kun ichida IMEI tizimi orqali ro‘yxatdan o‘tishi kerak bo‘ladi. Buni eslatuvchi SMSlar kelaveradi. Ro‘yxatdan o‘tishda, telefon apparatining markasi, modeli, parametrlari yozib olinadi. Bu, erkin dunyoda yashab yurgan shaxslarning zehniyatiga, juda qattiq ta’sir qiladi. Ya’ni, “bu davlat nega meni telefonimni parametrlarigacha yozib olayapdi ekan?!” deb o‘ylanib boshlaydi. O‘zining telefonda gaplashish erkinligini, fikrlashini, hatti-harakatini nazoratga sola boshlaydi. Ma’lum muddat, o‘zini total nazorat ostiga olinayotgandek his qilishi mumkin”, – deb yozadi Rabbimov.

Shuningdek,u IMEIni ro‘yxatga olish uchun, pochta markazlarida, juda ko‘plab chet elliklarni ko‘rganini, ularning yuz ifodasida norozilik, ishonsizlik hislari hukmron ekanligini aytadi. 

“Navbatlar juda uzun. Yarim-bir soatlab kutish – odatiy xol. Qolaversa, IMEIdan ro‘yxatdan o‘tkazish uchun, pul ham to‘lash lozim bo‘ladi. Rasmiy pochtalarda, qimmat emas – 5 dollar atrofida. Xususiy xizmat markazlarida esa, 15-20 dollargacha olinar ekan”, – deb guvohlik bermoqda Kamoliddin Rabbimov. 

Siyosiy tahlilchi davlatning strategik reputasiyasi, uzoq muddatli manfaatlari borasida xavfsizlik qimmatli resurs ekanligini, biroq bu erkinliklarni cheklash bilan yuzaga chiqarilsa, “taraqqiyot to‘xtashi, inqiroz paydo bo‘lishi”ni ta’kidlaydi.

U ushbu faoliyat turining dunyo mamlakatlarida qanday olib borilishi haqida to‘xtalib, aksariyat davlatlarda IMEI ro‘yxatga olinmasligini, ammo sha bilan birga xavfsizlik tizimlari juda yaxshi ishlashini aytadi. 

“Tizim, muassasalar, xodimlar o‘zlarining ishlarini bilib qilishadi. Jamiyat erkin va farovon, davlat institutlari esa ohista va qudratli salohiyatga ega”, – deydi u.

Shuningdek, Kamoliddin Rabbimov davlat xavfsizligini ta’minlash bu qadar qo‘pol va mamlakat obro‘siga putur yetkazadigan ko‘rinishda bo‘lmasligi kerak, deb hisoblaydi.

“Agar mendan “Qaysi ish O‘zbekistonning obro‘yiga foydasidan ko‘ra, zarari ko‘p bo‘layapdi? ”deb so‘rashsa, jumladan, IMEI ro‘yxatini aytgan bo‘lar edim. Xavfsizlikni ta’minlash bu qadar qo‘rs-qo‘pol, ommaviy va davlatning reputasiyasiga o‘ta salbiy ta’sir qiluvchi bo‘lmasligi kerak. Bojxona tizimi yangi telefon apparatlarini soliqqa tortishni boshqa yo‘llarini topishlari kerak. Xavfsizlikni deb, tashqi dunyoga davlatni qo‘rqinchli ko‘rinishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak”, – deb yozadi Rabbimov.

Eslatib o‘tamiz, 2019-yilning 1-aprelidan boshlab respublikamizda mobil qurilmalar IMEI kodlarini avtomatik ravishda ro‘yxatdan o‘tkazish ishlari boshlangan.
2019-yil 1-noyabrdan esa IMEI kodini ro‘yxatdan o‘tkazish SMS/USSD so‘rovlar, UZIMEI tizimi operatori va boshqa usullar orqali amalga oshirilgan hamda 1-dekabrgacha bu amaliyot bepul bo‘lgan. 

• Bilasizmi?