Ҳозирги кунда тетиклаштирувчи ичимликлар ҳақида эшитмаган инсон бўлмаса керак. Дўконлар музлаткичлари эса шу турдаги маҳсулотлар билан тўла. Хўш, энергетик ичимликлар нимадан тайёрланади?

Таркибий жиҳатдан, тетиклаштирувчи ингредиентларни ўз ичига олган ҳар қандай ичимликни энергетик ичимлик, деб аташ мумкин. Аммо одатда, энергетик ичимликлар кўп шакар ва кофеинли газланган суюқликларни ўз ичига олади. Ушбу моддаларга қўшимча равишда, баъзида уларга “B” витаминлари, антиоксидант таурин ва бошқа ингредиентлар қўшилади, лекин жуда оз миқдорда.

Агар инсон ҳар куни энергетик ичимликлар истеъмол қилса нима бўлади?

Машҳур энергетик ичимликнинг ярим литрли банкасида 160 мг кофеин мавжуд. Катта ёшли соғлом инсонлар кунига 400 мг.гача кофеин истеъмол қилиши мумкинлигини ҳисобга олсак, бу, қоида тариқасида, мақбул миқдор ҳисобланади. Шунингдек, яна 50 грамм шакар ҳам қўшилади ва бу кунлик максимал нормадан деярли икки баравар кўпдир (катталар – 30 грамм, 7 ёшдан 10 ёшгача бўлган болалар – 24 грамм ва 4 ёшдан 6 ёшгача болалар эса 19 грамм миқдордан кўп истеъмол қилмаслик талаб этилади). Бу эса бир қанча муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.

Тишлар ҳолати ёмонлашади

Шакарни кўп миқдорда истеъмол қилиш тиш кариесининг асосий сабабларидан биридир. Ширинликлар туфайли оғизда эмални бузадиган бактериялар сони кўпаяди. Энергетик ичимликлар таркибидаги кислоталар эса уларга ёрдамчи вазифасини бажаради. Улар эмални янада ҳимоясиз қилади, шунинг учун микроблар тиш ичига тезроқ киради.

Қондаги шакар даражаси кўтарилади

Кундалик шакар миқдорини доимий равишда ошириб юбориш (ҳатто бир банка миқдордаги энергетик ичимлик кунлик рациондаги ягона ширин элемент бўлса ҳам) ошқозон ости безини жуда кўп инсулин ишлаб чиқаришга мажбур қилади. Ушбу гормон глюкозанинг ҳужайралар бўйлаб тез тарқалишига ёрдам беради. Бундай кўтарилишлар қанчалик тез-тез содир бўлса, ҳужайралар уларга нисбатан камроқ реакцияга киришади – улар инсулинга чидамли бўлади. Бу предиабет ва диабетга олиб келиши мумкин.

Инсон вазни ортиши кузатилади

Ҳаддан ташқари кўп миқдордаги шакар ва ундаги калория вазн ортишига олиб келиши мумкин. Аммо инсулин қаршилиги ҳам мавжуд: қондаги глюкоза даражаси пасаймайди, аммо инсулин жуда кўп ва шунинг учун тана ортиқча ёғ сифатида сақланиши мумкинлигига ишонади. Ортиқча вазн шу ердан келиб чиқади.

Қандли диабет хавфини ошириши мумкин

Олдинги иккита фикрни умумлаштирамиз: ортиқча шакар ва калория туфайли семириш ва инсулин қаршилиги. Бу омилларнинг ўзи предиабет ва 2-тоифа диабет хавфини оширади ва биргаликда улар хавфни янада оширади.

Юрак-қон томир касалликлари тезроқ ривожланади

Энергетик ичимликлар қон босимини оширади ва юрак уришини тезлаштиради. Бундан ташқари, ортиқча истеъмол билан юрак ритми бузилади ва томир ҳужайраларида яллиғланиш ривожланади ва тромбоцитлар бир-бирига ёпишади – қон оқими ёмонлашади. Буларнинг барчаси ҳатто ёшларда ҳам юрак хуружи кузатилишига олиб келади.

Қариш даражаси ошади

Энергетик ичимликларни истеъмол қилишда ташвиш даражаси ортиб бориши исботланган, айниқса, бунинг учун зарурий шартлар мавжуд бўлса.

Бундан ташқари, энергетик ичимликларни истеъмол қилганда, стресс даражаси кўтарилади ва депрессия белгилари кучаяди.

Қарамлик ҳисси ривожланиши мумкин

Мунтазам равишда кўп миқдорда кофеин истеъмол қиладиган одамлар унга қарам бўлиб қоладилар, гарчи у тақиқланган модда бўлмаса ҳам. Бу шуни англатадики, таъсирни ҳис қилиш учун доимо миқдорни ошириб бориш керак. Агар тўсатдан истеъмол тўхтатилса, инсонда маълум белгилар пайдо бўлади, масалан:

бош оғриғи;

тушунарсиз чарчоқ;

диққатни жамлашда қийинчилик;

кўнгил айниши;

мушак оғриғи;

асабийлашиш ва ҳоказо.

Жигар фаолияти билан боғлик муаммолар

Олимлар энергетик ичимликлар туфайли жигар ўткир шикастланишининг бир неча ҳолатларини аниқлашган.

Энергетик ичимликларнинг фойдаси борми?

Бу саволга конкрет жавоб бериш қийин, бироқ мунтазам истеъмолнинг салбий жиҳатлари кўпроқ. Бир томондан, энергетик ичимликларни ичиш иш сифатига яхши таъсир кўрсатади, яъни инсонни тетиклаштиради, лекин бошқа томондан, руҳий хусусиятлар ўзгаришсиз қолади. Бундан ташқари, энергетик ичимликлар уйқусизлик оқибатларини юмшатишга ёрдам беради, яъни улар масалани ҳал қилмайди, фақат мавжуд муаммони юмшатади. Албатта, буларнинг барчаси салбий таъсирлар билан таққосланмайди.

Энергетик ичимликларни қанча муддатда ичиш мумкин? Бунга ягона жавоб шуки, қанчалик кам бўлса, шунча яхши.

Энергетик ичимликлар ўрнига нима тавсия этилади?

Чарчаган одам кўпинча ўзини сергак тутиш учун кўпроқ кофеинга муҳтожлигини ҳис қилади. Бундай вақтда танага керак бўлган ягона чора бу уйқу. Энергетик ичимликларни қабул қилиш эҳтиёжни камайтирмайди, балки соғлиғингизга зарар етказиш билан бирга янада кўпроқ чарчоқ тўпланишига олиб келади.

Умуман олганда, энергетик ичимликларга энг яхши альтернатив мунтазам дам олишдир.

• Lifestyle
• саломатлик