Tishlarni g‘ijirlatish (bruksizm) bolalarda keng tarqalgan va ota-onalarni tashvishga soladigan muammodir. Bu hodisa hech qanday kasallik bilan bog‘liq emas. Bu bola organizmidagi endokrin, ovqat hazm qilish va asab tizimlari buzilishining alomatidir. Bu holatda bolaning xatti-harakatlaridagi boshqa o‘zgarishlarga ham e’tibor qaratish talab etiladi. Aniq sababni esa faqat shifokor to‘liq tekshiruvidan so‘ng aniqlash mumkin.

Bruksizm va uning ko‘rinishlari

Bruksizm – bu jag‘larning haddan tashqari siqilishi tufayli yuzaga keladigan patologik holat hisoblanadi.

5 yoshgacha bo‘lgan bolalarning deyarli 50 foizida tishlarni g‘ijirlatish kuzatiladi. Bu holat chaynash mushaklarining spazmi bilan bog‘liq bo‘lib, beixtiyor sodir bo‘ladi. Odatda, patologiya kechasi 10-15 soniya davom etadi. Shu bilan birga, tishlarning kun davomida g‘ijirlatish yaqqol sezilishi ham ota-onalarni tashvishga soladi.

Tishlarning g‘ijirlatishiga qo‘shimcha ravishda, bolada patologiya quyidagi simptomlarda aks etishi mumkin:

• bosh og‘rig‘i;
• kunduzgi uyquchanlik, holsizlik;
• bo‘yn sohasidagi og‘riq;
• yig‘loqilik;
• tish sezgirligi – emalning shikastlanishi;
• uyqudagi bezovtalanish.

Tishlarni g‘ijirlatishning asosiy sabablari

Tishlarni patologik g‘ijirlatishning aniq sabablari aniqlanmagan. Bolaning tishlarini g‘ijirlatishi mumkin bo‘lgan quyidagi boshqa sabablar ham bo‘lishi mumkin:

• noto‘g‘ri tishlash;
• pastki jag‘ moyilligining individual xususiyatlari;
• asab taranglashishi;
• irsiy moyillik;
• nevrologik yoki endokrin kasalliklar;
• tish chiqishi.

Agar uyqu paytida bolada bir necha marta tish g‘ijirlatish xuruji kuzatilsa, bola bezovtalansa, (nafas olishi tezlashib, uyqusida gaplashsa) bu holat hissiy qo‘zg‘alishdan dalolat beradi. Ko‘pincha hissiy jihatdan sezgir, haddan tashqari faol bo‘lgan bolalarda bu holat namoyon bo‘ladi.

Tungi bruksizmni paydo bo‘lishiga yangi uyga ko‘chib o‘tish, bolalar bog‘chasiga chiqish, ota-onalarning ajralishi yoki uyda tez-tez janjal bo‘lishi ham sabab bo‘lishi mumkin. Kunduzi bola o‘z his-tuyg‘ularini ko‘rsatmaslikka harakat qiladi va hammasi to‘planib, kechasi tishlarini g‘ijirlatish orqali “namoyon etadi”.

Gijjalar nima deydi?

Tishlarni g‘ijirlatish gijjalardan dalolat degan keng tarqalgan fikr mavjud. Bu ko‘pincha maktabgacha yoshdagi bolalarning gelmintlardan aziyat chekishi bilan bog‘liq. Va bu yoshdagi bolalar uchun tishlarni g‘ijirlatish odatiy holdir. Shuningdek, bola organizmida gijjalar paydo bo‘lishi so‘lakning ko‘payishi bilan izohlanadi. Bu jag‘larning siqilishiga sabab bo‘ladi, bu esa tishlarning g‘ijirlatishiga olib keladi. Ammo tadqiqotchilarning fikricha, bu shunchaki tasodif. Bolada gijjalarning mavjudligi va bruksizm o‘rtasidagi bevosita bog‘liqlik aniqlanmagan.

Bruksizm qay darajada xavfli?

Bruksizm bolaning rivojlanishi va sog‘ligida jiddiy muammo tug‘dirmaydi. Agar tishlarni g‘ijirlatish bir necha oy davomida tez-tez takrorlansa, shifokorning maslahati zarur. Aks holda, bruksizm quyidagi oqibatlarga olib kelishi mumkin:

• tish emalining yupqalashishi va tishlarning sezgirligini oshishi;
• plomba bilan bog‘liq muammolar, ular parchalib, yorilib ketishi mumkin;
• sut tishlarining bo‘shashishi;
• bosh og‘rig‘i va konsentratsiyaning pasayishi;
• yuz mushaklarining spazmi.

Agar bola tushida tishlarini g‘ijirlatsa nima qilish kerak?

Xurujlar sodir bo‘lish davomiyligiga e’tibor bering – kunduzi, kechasi, uyda yoki jamoat joyida. Shuningdek, bolaning xatti-harakatlaridagi boshqa buzilishlarni va uning sog‘lig‘idagi shikoyatlarini qayd eting. Pediatr bilan maslahatlashib, ko‘rsatma so‘rang. Shifokor tomonidan tayinlangan tekshiruvlardan o‘ting va kerakli muolajalarni oling.

Quyidagi maslahatlar bruksizm bilan kurashishga yordam beradi:

• Uydagi psixologik muhitni mo‘tadillashtiring. Bolaning oldida yaqinlaringiz bilan janjallashmaslikka harakat qiling va u bilan tez-tez gaplashib, uning his-tuyg‘ulari, qo‘rquvlari haqida suhbatlashing.
• Majburiy kunduzgi uyqu bilan kun tartibini to‘g‘ri tashkil qiling. Bolaning o‘zi faol ko‘rinsa ham, uxlashni xohlamasa ham asab tizimi kun davomida tanaffusga muhtoj. Uxlashidan 1-2 soat oldin tinchlantiruvchi vanna tayyorlab bering yoki cho‘miltiring va kitob o‘qing.
• Bolaning ovqatlanish ratsionini ko‘rib chiqing. Chaynash mushaklarining harakatini faollashtirish uchun menyuga qattiq sabzavotlar qo‘shing.

Agar bola tez-tez shamollasa, unda surunkali burun oqishi yoki burun bitishi kuzatilsa, unda adenoidlarni tekshirtirish talab etiladi.

Tushda tishlarni g‘ijirlatishni davolash va oldini olish

Bruksizm uchun maxsus davolash usuli mavjud emas. Shifokorning asosiy vazifasi patologiyaning sababini aniqlashdir. Bu esa davolash rejasini ishlab chiqishga asos bo‘ladi. Tishlarni g‘ijirlatishni bartaraf etish uchun dori terapiyasi, fizioterapiya, hissiy holatni tuzatish va stomatologik usullardan foydalaniladi, masalan, tishlarga himoya qopqoqlarni o‘rnatish.

Terapiyaning asosiy usullari:

• Sedativlar yordamida uyquni normallashtirish.
• B guruhi vitaminlarini, magniy va kalsiy preparatlarni qabul qilish.
• Adenoidni davolash.
• Psixologik tuzatish – art-terapiya, musiqa terapiyasi, qum terapiyasi. Oila ichidagi nizolar mavjud bo‘lganda ota-onalar bilan ishlash.

Tish shifokori maxsus himoya qopqog‘ini o‘rnatish orqali tishlarni g‘ijirlatishdan himoya qilishga yordam beradi. U yumshoq materialdan tayyorlangan bo‘lib, noqulaylik tug‘dirmaydi. Uni faqat kechasi taqish tavsiya etiladi.

Shuningdek, tish emalining shikastlanishi va sezgirligi bo‘lsa, tishlarni remineralizatsiya qilish amalga oshiriladi. Agar kerak bo‘lsa, kariyes davolanadi.

Bruksizmni qanday oldini olish mumkin: ota-onalar uchun maslahat

Asosiy profilaktika chorasi uyda qulay, xotirjam va ishonchli muhit yaratishdir. Siz oilangizda hamma narsa yaxshi deb o‘ylasangiz ham, bola boshqacha fikrda bo‘lishi mumkin.

Farzandingizga his-tuyg‘ularini yengishga yordam berishga harakat qiling. Hayvonlar bilan muloqot qilish, muammolar to‘g‘risida suhbatlashish, o‘yinchoqlardan suhbatdosh sifatida foydalanish yaxshi yordam beradi.

Mutaxassislarning profilaktik tekshiruvlarini e’tiborsiz qoldirmang. Kariyesni tezda davolang. Bolaning ratsionini vitaminlar bilan boyitishga harakat qiling. Bolani har kuni ochiq havoda aylantiring.

Tishlarni bir-ikki marta g‘ijirlatish tashvishga sabab emas. Ammo, agar bruksizm xurujlari tez-tez takrorlansa, sababni aniqlash uchun shifokor bilan maslahatlashing.

• Bola
• Foydali
• qiziqarli
• salomatlik