Avstriyalik parashyutchi 2012-yilning 14-oktyabr, yakshanba kuni 39 000 metr (!) balandlikdan o‘zini tashlagan, vertolyotdan, albatta. Tovushdan yuqori tezlikni rivojlantirib, u bir vaqtning o‘zida bir nechta rekordlarni o‘rnatgan.

Olim va mutaxassislardan iborat jamoa besh yil davomida ushbu tadbirga tayyorgarlik ko‘rdi. Bosh qahramonning ismi Feliks Baumgartner. U butun hayotini ushbu sakrashga bag‘ishlagan. Bolaligida u daraxtlarga chiqishni, eng tepasiga chiqishni yaxshi ko‘rardi. 

“Tepada bo‘lish men yoqtirgan eng yaxshi jarayondir”, – deydi Baumgartner.

16 yoshida u parashyutdan sakrashni boshladi va 43 yoshida u “qo‘rqmas Feliks” laqabli eng mashhur parashyutchiga aylandi. 

Parashyutdan sakrashning mohiyati shundaki, sportchi o‘z parashyutini imkon qadar erga yaqinroq ochadi, bu esa erkin yiqilish vaziyatini vaqtida uzaytiradi.

Hamma kutgan sakrash

Feliks stratosferadan (!) Yer tomon uchib, tovush tezligidan o‘zib ketgan. Parvoz paytida Baumgartnerda faqat himoya kostyumi va parashyut bo‘lgan. Feliksni stratosferaga ko‘targan stratostat Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi Rosvel havo kuchlari bazasidan uchirilgan. Stratostat – bu geliy bilan to‘ldirilgan shar bo‘lib, unga maxsus gondol biriktirilgan, va bir yo‘lovchi uchun mo‘ljallangan.

U 2012-yilning iyul oyida ham 29 kilometr balandlikdan sakragan edi. U sakrash paytida soatiga 862 km tezlikka erishgan. Feliksning so‘zlariga ko‘ra, tez parvoz paytida u qo‘llarini his qilmagan.

Sportchi hayoti davomida 1500 marta balandlikdan sakrashni amalga oshirgan. 6 ta jahon rekordiga ega. 1999-yilda Baumgartner dunyodagi eng baland binolardan biri: Kuala-Lumpurdagi Petronas minoralaridan parashyutda sakragan. Shuningdek, Rio-de-Janeyrodagi Iso Masihning ulkan haykali qo‘lidan va Taypey 101 osmono‘par binosidan sakrashlarni amalga oshirgan. 

Baumgart o‘zi tan olishicha, uning hayotidagi eng dahshatli voqea Xorvatiyada 188 metr balandlikdan qorong‘i g‘orga sakrash bo‘lgan. Feliks stratosferadan sakraganidan so‘ng, professional faoliyatini yakunlagan.

Baumgartner uni ikki ssenariy kutishi mumkinligini bilar edi. Yoki u bir vaqtning o‘zida bir nechta jahon rekordlarini yangilaydi: hech kim stratosfera sharida bunchalik baland ko‘tarilmagan, hech kim bunday uzunlikka sakrashni amalga oshirmagan, sakrashda tovush tezligini hali hech kim engib o‘ta olmadi. Yoki uni fojiali yakun kutmoqda.

Stratosferadan sakrash: ehtiyotkor optimizm

Xavf juda katta edi. Feliks, masalan, parvoz paytida hushini yo‘qotishi mumkin bo‘lgan. Parashyut avtomatik ravishda ochilgan taqdirda ham, sportchi qo‘nish jarayonini boshqara olmaydi, bu esa jarohat, hatto o‘limga ham olib keladi.

1960-yilda 31,3 kilometr balandlikdan sakrab, parvozda 988 km/soat tezlikka erishgan AQSH Harbiy-havo kuchlari zobiti Jozef Kittinger sakrashga tayyorgarlik jarayonida doimo Feliksning yonida bo‘lgan va avstriyalikka barcha masalalarda maslahat bergan. Baumgartnerning rejalashtirgan rekordi haqida eshitganida, Kittinger Feliksga ehtiyotkor va optimist bo‘lish kerakligini uqtirgan.

“Ko‘pchilik balandlikka ko‘tarilishni xohlaydi, lekin ular va Yer o‘rtasida paydo bo‘ladigan tubsizlik chuqurligidan qo‘rqishadi. Bu esa meni hech qachon qo‘rqitmagan”, – degan Feliks.

Uning balandlik bo‘yicha rekordi 2014-yilning 25 oktyabriga qadar davom etdi. Google’ning top-menejerlaridan biri Alan Yustas 41 420 m balandlikdan sakrab, erkin tushish masofasi bo‘yicha ham Baumgartnerni ortda qoldirdi. Biroq, Yustas barqarorlashtiruvchi parashyutdan foydalanganligi sababli, tushish masofasi va vertikal tezlik bo‘yicha rekordlar (1321 km/soat) FAI (Xalqaro aviasiya federasiyasi) tomonidan alohida toifaga ajratilgan.

Garchi balandlikdan sakrash bo‘yicha rekord yangilangan bo‘lsa-da, Baumgartner va uning ustozi Jozef Kittinger inson nimalarga qodir ekanini isbotlashda beminnat xizmat qilgan.

• Parashyut
• Stratosfera