$
12004.48 UZS
32.84
₽
146.56 UZS
0.23
€
13155.71 UZS
-4.71
31° Kechasi 18°

Kundalik hayotimizning ajralmas qismiga aylangan qadimiy 10 ixtiro

10:25 / 30.09.2022

Kundalik foydalanadigan aksariyat buyumlar bizga texnologik taraqqiyot va sivilizatsiya madaniyatining aksi bo‘lib tuyuladi va shunga mos ravishda ular zamonaviy olimlar tomonidan ixtiro qilingan, deb taxmin qilamiz. Biroq bu buyumlar siz o‘ylaganingizdan ancha oldin ixtiro qilingan. Quyida ular haqida batafsil to‘xtalamiz.

Sovun (4,800 yil avval)

Olimlarning fikriga ko‘ra, bundan 5 ming yil ilgari Bobil va Qadimiy Shumer aholisi sovun tayyorlashni yaxshi bilgan. Ushbu jarayon tasviri o‘sha davr loy lavhalaridan ham topilgan. Shuningdek, qadimgi Misr papiruslarining guvohlik berishicha, tahorat paytida misrliklar sovundan foydalanishgan. Ushbu vosita qadimgi Rimda ham muntazam ishlatilgan.

Tugmalar (4,800 yil avval)

Xuddi tugmachaga o‘xshash bezak buyumi arxeologlar tomonidan Hind vodiysidan topilgan. Mutaxassislar ularni Koti Didi davri sivilizatsiyasi bilan bog‘lashadi. Bu kabi tugmalar qadimgi dunyo, xususan, Xitoy, Rim va Yunonistonning qadimgi mamlakatlari xarobalaridan ham topilgan. Ammo ular faqat dekorativ element sifatida ishlatilgan. Hozirgi kiyimlarni mahkamlash uchun ishlatiladigan tugmalar birinchi marta 13-asrda Germaniyada ishlatila boshlangan.

Kran (mil. av. VI asr oxiri)

Zamonaviy kran ancha murakkab va zamonaviy sivilizatsiyaning ko‘plab yutuqlaridan foydalanadi. Shunga qaramay, prinsip va tuzilishining o‘zi qadimgi Yunonistonda bizning eramizdan taxminan besh yuz yil oldin kashf etilgan.

Tish pastasi (IV asr)

Tish pastasining eng qadimgi retsepti bizga 4-asrda Misr qo‘lyozmalari orqali yetib kelgan. Retsept biz uchun g‘ayrioddiy edi: qalampir, tuz kukuni va yalpiz barglari aralashmasi.

Hojatxona qog‘ozi (VI asr)

Gigiyena uchun qog‘ozdan foydalanish to‘g‘risida bizgacha yetib kelgan birinchi eslatma milodning 589-yilida Xitoyga tegishli. Va 14-asrda har yili 60-90 santimetr o‘lchamdagi ushbu mahsulotning 720 000 ta varag‘i imperator saroyiga yetkazilgan. Bundan tashqari, to‘g‘ridan-to‘g‘ri imperator oilasi ishlatishi uchun yana kattaroq, sifatli qog‘ozdan yana 15 000 varaq keltirilgan.

Qog‘oz pullar (VIII asr)

Birinchi banknotalar VIII asrda Tang sulolasi davrida Xitoyda paydo bo‘lgan. Odamlar tangalarni juda og‘ir va noqulay deb hisoblab, ular o‘rniga banknotalarni ixtiro qildilar. Va birinchi ming yillikning oxiriga kelib, qog‘oz pullarning hajmi iqtisodiyotga bo‘lgan ehtiyojni to‘liq ta’minladi.

Mina (XIII asr)

XIII asrda Xitoy armiyasi mo‘g‘ullarning bosqiniga qarshi birinchi marta minalardan foydalangan. Jozef Niyedemu o‘zining “Xitoyda fan va sivilizatsiya” kitobida ta’kidlaganidek, 1277-yilga kelib ushbu qurollar muvaffaqiyatli ishlatila boshlandi.

Quyoshdan saqlovchi ko‘zoynaklar (XIII asr)

Ammo bu ixtiro bilan ba’zi chalkashliklar mavjud. Rim imperatori Neron zumrad metall yordamida gladiatorlarning janglarini ko‘rishni yaxshi ko‘rar edi. Ammo haqiqiy quyoshdan saqlaydigan ko‘zoynaklar birinchi marta Italiyada ishlab chiqarilgan. Bu, 1886-yilda bo‘lgandi. Bu haqda bizga rohib Giordano de Piza yozib qoldirgan. Antropologiya professori Bertold Laufer esa ko‘zoynaklar ixtirosini hindlar bilan bog‘laydi.

Parashyut (XV asr)

Birinchi parashyut g‘oyasi Leonardo da Vinchi tomonidan yaratilgan. Darhaqiqat, uning 1495-yilda yozilgan qo‘lyozmasida chodir shaklida tikilgan kraxmalli asbob haqida eslab o‘tilgan. Uning maqsadi, balandlikdan silliq tushishdir. Qizig‘i shundaki, uning kattaligi zamonaviy parashyutlarning o‘lchamiga to‘g‘ri keladi.

Eng qizig‘i, u bu borada birinchi emas edi. Ungacha ham umidli jasur odamlar soyabonga o‘xshash moslama yordamida turli balandliklardan tushishga harakat qilishdi. Afsuski, ularning bu urinishlari o‘lim yoki jarohatlar bilan yakun topdi. Bu borada birinchi marta kerakli o‘lchamlarni ko‘rsatgan da Vinchi edi.


Qiziqarli


														
														Namanganda 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoşli yigit uşlandi

Namanganda 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoşli yigit uşlandi

Namangan viloyatining Uyçi tumanida telefon ustaxonasiga eşik qulfini buzib kirib, 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan 18 yoş…
09:47 / 18.11.2026

														
														Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyaning Bad-Dyuben şahri ma’muriyati investorlarni jalb qiliş maqsadida XIII asrga oid Şnadits qasrini atigi 1 yevroga…
10:13 / 10.11.2026

														
														NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA Artemis IV missiyasi doirasida astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlik ishlarini jadallashtirmoqda.
09:34 / 25.10.2026

														
														Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda Goma ismli urg‘ochi yo‘lbars bir vaqtning o‘zida beshta bolaga — o‘zining ikkita va boshqa urg‘ochi yo‘lbarsning uch…
09:32 / 13.10.2026

														
														Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Fransiyaning Strasburg shahridagi Yevroparlament qarorgohida 6-oktyabr kuni AQSH Prezidenti Donald Tramp tasvirlangan yalang…
15:31 / 07.10.2026

														
														Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

29-sentyabr kuni Marokash qiroli Muhammad VI Fotima Zahro al-Mansuriyni mamlakat bosh vaziri lavozimiga tayinladi. Shu tariq…
10:28 / 30.09.2026

														
														Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur jamoat transportida boshqa yo‘lovchilarga xalaqit beruvchi xatti-harakatlar uchun yangi jarimalar joriy etildi.
10:37 / 27.09.2026

														
														Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Xitoydagi ulkan FAST radioteleskopi orqali olib borilgan kuzatuvlar davomida tabiiy kosmik jarayonlar bilan izohlash qiyin b…
00:16 / 27.09.2026

														
														Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

AQSh Prezidenti Donald Tramp mamlakatda “sun’iy intellekt” (SI) atamasidan voz kechib, uni “super intellekt” deb atashni ma’…
09:44 / 24.09.2026

														
														Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Xorijga sayohat qilish uchun dunyo aholisining deyarli barchasiga shaxsini tasdiqlovchi pasport kerak. Biroq bundan uch kish…
10:00 / 21.09.2026

Bu ham qiziq

Özbekistonda bugun havo özgaruvçan böladi: ayrim hududlarda yomğir va qor yoğişi mumkin

Özbekistonda bugun havo özgaruvçan böladi: ayrim hududlarda yomğir va qor yoğişi mumkin

Bugun, respublikaning aksariyat hududlarida havo özgaruvçan bölişi kutilmoqda. Ayrim joylarda biroz yomğir yoğişi mumkin. To…
17:51 / 19.11.2026
Özbekistonda 10 oyda korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim işdan böşatildi

Özbekistonda 10 oyda korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim işdan böşatildi

Özbekistonda 2026-yilning yanvar-oktabr oylarida korrupsiyaga aloqador 1 565 nafar xodim bilan mehnat şartnomasi bekor qilin…
09:49 / 20.11.2026
Toşkent metrosida yölovçilar oqimi 20 foizga oşdi: yangi poyezdlar xarid qilinadi

Toşkent metrosida yölovçilar oqimi 20 foizga oşdi: yangi poyezdlar xarid qilinadi

Toşkent metropolitenida yölovçilar oqimi oşgani sababli vagon parkini kengaytiriş rejalaştirilmoqda. 2026-yil sentabr–oktabr…
11:50 / 20.11.2026
Jizzaxdagi AES qurilişi uçun 2,2 milliard dollarlik quriliş materiallari talab etiladi

Jizzaxdagi AES qurilişi uçun 2,2 milliard dollarlik quriliş materiallari talab etiladi

Özbekistonda yirik strategik loyihalarni mahalliy quriliş materiallari bilan ta’minlaş böyiça yangi vazifalar belgilandi. Xu…
15:26 / 20.11.2026
Özbekistonda qariyb 30 ming pedagog kasbiy sertifikatlaş sinovidan öta olmadi

Özbekistonda qariyb 30 ming pedagog kasbiy sertifikatlaş sinovidan öta olmadi

2024–2026-yillarda Özbekistonda ötkazilgan oltita kasbiy sertifikatlaş sinovida jami 47 936 nafar pedagog iştirok etdi. Ular…
11:33 / 20.11.2026
Jahon banki Samarqand tibbiyotini rivojlantiriş uçun 100 mln dollar ajratadi

Jahon banki Samarqand tibbiyotini rivojlantiriş uçun 100 mln dollar ajratadi

Jahon banki Özbekistonda birlamçi tibbiy yordam sifatini yaxşilaş maqsadida 100 million dollar imtiyozli kredit ajratişni ma…
10:19 / 19.11.2026
Özbekiston 2030-yilga qadar oltin qazib olişni 175 tonnaga yetkazmoqçi

Özbekiston 2030-yilga qadar oltin qazib olişni 175 tonnaga yetkazmoqçi

Özbekistonda 2030-yilga qadar oltin qazib oliş hajmini 175 tonnaga, kumuş işlab çiqarişni 500 tonnaga, mis işlab çiqariş quv…
14:06 / 19.11.2026
Özbekistonda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari va yer maydonlari sotuvga çiqariladi

Özbekistonda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari va yer maydonlari sotuvga çiqariladi

Özbekistonda 2026–2027-yillarda umumiy qiymati 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari, köçmas mulk obyektlari va yer maydon…
15:47 / 19.11.2026
Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznes kengaşining ilk yiğilişida iştirok etmoqda

Mirziyoyev Özbekiston – Turkiya biznes kengaşining ilk yiğilişida iştirok etmoqda

Prezident Şavkat Mirziyoyev Toşkentda Özbekiston – Turkiya biznesni qöllab-quvvatlaş böyiça yuqori darajadagi kengaşning bir…
13:56 / 19.11.2026
Özbekiston 2026–2027-yillarda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlarini sotuvga çiqaradi

Özbekiston 2026–2027-yillarda 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlarini sotuvga çiqaradi

Özbekistonda 2026–2027-yillarda umumiy qiymati 8,4 milliard dollarlik davlat aktivlari, köçmas mulk obyektlari va yer maydon…
14:43 / 19.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!