$
12010.45 UZS
-13.16
₽
145.64 UZS
0.1
€
13200.69 UZS
-36.1
31° Kechasi 18°

Kundalik hayotimizning ajralmas qismiga aylangan qadimiy 10 ixtiro

10:25 / 30.09.2022

Kundalik foydalanadigan aksariyat buyumlar bizga texnologik taraqqiyot va sivilizatsiya madaniyatining aksi bo‘lib tuyuladi va shunga mos ravishda ular zamonaviy olimlar tomonidan ixtiro qilingan, deb taxmin qilamiz. Biroq bu buyumlar siz o‘ylaganingizdan ancha oldin ixtiro qilingan. Quyida ular haqida batafsil to‘xtalamiz.

Sovun (4,800 yil avval)

Olimlarning fikriga ko‘ra, bundan 5 ming yil ilgari Bobil va Qadimiy Shumer aholisi sovun tayyorlashni yaxshi bilgan. Ushbu jarayon tasviri o‘sha davr loy lavhalaridan ham topilgan. Shuningdek, qadimgi Misr papiruslarining guvohlik berishicha, tahorat paytida misrliklar sovundan foydalanishgan. Ushbu vosita qadimgi Rimda ham muntazam ishlatilgan.

Tugmalar (4,800 yil avval)

Xuddi tugmachaga o‘xshash bezak buyumi arxeologlar tomonidan Hind vodiysidan topilgan. Mutaxassislar ularni Koti Didi davri sivilizatsiyasi bilan bog‘lashadi. Bu kabi tugmalar qadimgi dunyo, xususan, Xitoy, Rim va Yunonistonning qadimgi mamlakatlari xarobalaridan ham topilgan. Ammo ular faqat dekorativ element sifatida ishlatilgan. Hozirgi kiyimlarni mahkamlash uchun ishlatiladigan tugmalar birinchi marta 13-asrda Germaniyada ishlatila boshlangan.

Kran (mil. av. VI asr oxiri)

Zamonaviy kran ancha murakkab va zamonaviy sivilizatsiyaning ko‘plab yutuqlaridan foydalanadi. Shunga qaramay, prinsip va tuzilishining o‘zi qadimgi Yunonistonda bizning eramizdan taxminan besh yuz yil oldin kashf etilgan.

Tish pastasi (IV asr)

Tish pastasining eng qadimgi retsepti bizga 4-asrda Misr qo‘lyozmalari orqali yetib kelgan. Retsept biz uchun g‘ayrioddiy edi: qalampir, tuz kukuni va yalpiz barglari aralashmasi.

Hojatxona qog‘ozi (VI asr)

Gigiyena uchun qog‘ozdan foydalanish to‘g‘risida bizgacha yetib kelgan birinchi eslatma milodning 589-yilida Xitoyga tegishli. Va 14-asrda har yili 60-90 santimetr o‘lchamdagi ushbu mahsulotning 720 000 ta varag‘i imperator saroyiga yetkazilgan. Bundan tashqari, to‘g‘ridan-to‘g‘ri imperator oilasi ishlatishi uchun yana kattaroq, sifatli qog‘ozdan yana 15 000 varaq keltirilgan.

Qog‘oz pullar (VIII asr)

Birinchi banknotalar VIII asrda Tang sulolasi davrida Xitoyda paydo bo‘lgan. Odamlar tangalarni juda og‘ir va noqulay deb hisoblab, ular o‘rniga banknotalarni ixtiro qildilar. Va birinchi ming yillikning oxiriga kelib, qog‘oz pullarning hajmi iqtisodiyotga bo‘lgan ehtiyojni to‘liq ta’minladi.

Mina (XIII asr)

XIII asrda Xitoy armiyasi mo‘g‘ullarning bosqiniga qarshi birinchi marta minalardan foydalangan. Jozef Niyedemu o‘zining “Xitoyda fan va sivilizatsiya” kitobida ta’kidlaganidek, 1277-yilga kelib ushbu qurollar muvaffaqiyatli ishlatila boshlandi.

Quyoshdan saqlovchi ko‘zoynaklar (XIII asr)

Ammo bu ixtiro bilan ba’zi chalkashliklar mavjud. Rim imperatori Neron zumrad metall yordamida gladiatorlarning janglarini ko‘rishni yaxshi ko‘rar edi. Ammo haqiqiy quyoshdan saqlaydigan ko‘zoynaklar birinchi marta Italiyada ishlab chiqarilgan. Bu, 1886-yilda bo‘lgandi. Bu haqda bizga rohib Giordano de Piza yozib qoldirgan. Antropologiya professori Bertold Laufer esa ko‘zoynaklar ixtirosini hindlar bilan bog‘laydi.

Parashyut (XV asr)

Birinchi parashyut g‘oyasi Leonardo da Vinchi tomonidan yaratilgan. Darhaqiqat, uning 1495-yilda yozilgan qo‘lyozmasida chodir shaklida tikilgan kraxmalli asbob haqida eslab o‘tilgan. Uning maqsadi, balandlikdan silliq tushishdir. Qizig‘i shundaki, uning kattaligi zamonaviy parashyutlarning o‘lchamiga to‘g‘ri keladi.

Eng qizig‘i, u bu borada birinchi emas edi. Ungacha ham umidli jasur odamlar soyabonga o‘xshash moslama yordamida turli balandliklardan tushishga harakat qilishdi. Afsuski, ularning bu urinishlari o‘lim yoki jarohatlar bilan yakun topdi. Bu borada birinchi marta kerakli o‘lchamlarni ko‘rsatgan da Vinchi edi.


Qiziqarli


														
														Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyada XIII asrga oid qasr 1 yevroga sotuvga qöyildi

Germaniyaning Bad-Dyuben şahri ma’muriyati investorlarni jalb qiliş maqsadida XIII asrga oid Şnadits qasrini atigi 1 yevroga…
10:13 / 10.11.2026

														
														NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlikni tezlashtirmoqda

NASA Artemis IV missiyasi doirasida astronavtlarni 2028-yilda Oyga qo‘ndirishga tayyorgarlik ishlarini jadallashtirmoqda.
09:34 / 25.10.2026

														
														Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda beshta yo‘lbars bolasiga qaragan Goma internet qahramoniga aylandi

Nepalda Goma ismli urg‘ochi yo‘lbars bir vaqtning o‘zida beshta bolaga — o‘zining ikkita va boshqa urg‘ochi yo‘lbarsning uch…
09:32 / 13.10.2026

														
														Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Yevroparlamentda Donald Tramp tasvirlangan yalang‘och haykal namoyish etildi

Fransiyaning Strasburg shahridagi Yevroparlament qarorgohida 6-oktyabr kuni AQSH Prezidenti Donald Tramp tasvirlangan yalang…
15:31 / 07.10.2026

														
														Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

Marokash tarixida ilk bor ayol bosh vazir etib tayinlandi

29-sentyabr kuni Marokash qiroli Muhammad VI Fotima Zahro al-Mansuriyni mamlakat bosh vaziri lavozimiga tayinladi. Shu tariq…
10:28 / 30.09.2026

														
														Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur avtobuslarida baland musiqa uchun katta jarima belgilandi

Singapur jamoat transportida boshqa yo‘lovchilarga xalaqit beruvchi xatti-harakatlar uchun yangi jarimalar joriy etildi.
10:37 / 27.09.2026

														
														Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Olimlar koinotda sirli signalni aniqladi

Xitoydagi ulkan FAST radioteleskopi orqali olib borilgan kuzatuvlar davomida tabiiy kosmik jarayonlar bilan izohlash qiyin b…
00:16 / 27.09.2026

														
														Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

Tramp sun’iy intellektni qayta nomladi

AQSh Prezidenti Donald Tramp mamlakatda “sun’iy intellekt” (SI) atamasidan voz kechib, uni “super intellekt” deb atashni ma’…
09:44 / 24.09.2026

														
														Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Dunyoda faqat uch kishi pasportsiz xorijga chiqa oladi. Ular kim?

Xorijga sayohat qilish uchun dunyo aholisining deyarli barchasiga shaxsini tasdiqlovchi pasport kerak. Biroq bundan uch kish…
10:00 / 21.09.2026

														
														Yaponiyada uxlash bo‘yicha musobaqa o‘tkaziladi: bosh mukofot — $14 ming

Yaponiyada uxlash bo‘yicha musobaqa o‘tkaziladi: bosh mukofot — $14 ming

Yaponiyada noodatiy musobaqa — uxlash bo‘yicha tanlov o‘tkaziladi. Matraslari bilan tanilgan Koala Japan kompaniyasi tashkil…
09:24 / 16.09.2026

Bu ham qiziq

Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzaxda tungi klublarning 500 ga yaqin reklamasi qonunga zid deb topildi

Jizzax şahridagi ikki tungi klubning Instagram sahifalarida joylaştirilgan 500 ga yaqin reklama roligida milliy va oilaviy q…
13:52 / 16.11.2026
18 yoşli futbolçi boşiga töp tegişi oqibatida vafot etdi

18 yoşli futbolçi boşiga töp tegişi oqibatida vafot etdi

Argentinalik 18 yoşli futbolçi Abel Nunes yoşlar örtasidagi futbol uçraşuvida boşiga töp tegişi oqibatida olgan miya jarohat…
10:10 / 17.11.2026
Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniyada Telegram messenjeri bloklandi

Iordaniya hukumati 16-noyabr kuni Telegram messenjeriga kirişni çekladi. Uşbu çora raqamli xavfsizlikni kuçaytiriş, foydalan…
13:57 / 16.11.2026
Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Buxoroda maktab öquvçilari majburiy mehnatga jalb qilingani haqidagi xabarlar rad etildi

Ijtimoiy tarmoqlarda Buxoro şahridagi 42-sonli umumta’lim maktabi öquvçilari dars vaqtida majburiy mehnatga jalb etilayotgan…
13:44 / 16.11.2026
Xorijlik velosport mutaxassislariga Özbekistonda viza va işlaş ruxsatnomasi bepul beriladi

Xorijlik velosport mutaxassislariga Özbekistonda viza va işlaş ruxsatnomasi bepul beriladi

Özbekistonga jalb etiladigan xorijlik velosport sportçilari, trenerlari va boşqa mutaxassislarga kiriş vizalari hamda işlaş …
10:13 / 17.11.2026
Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Putin, Tramp va Si Szinpin uç tomonlama uçraşuv kun tartibini kelişa olmadi — FT

Rossiya, AQŞ va Xitoy yetakçilari Vladimir Putin, Donald Tramp va Si Szinpinning 19-noyabr kuni Xitoyning Şençjen şahrida öt…
13:59 / 16.11.2026
18-noyabr kungi ob-havo ma’lumoti

18-noyabr kungi ob-havo ma’lumoti

Ertaga respublika böylab havo özgaruvçan böladi, keçasi va ertalab ayrim joylarda biroz yomğir yoğişi mumkin.
17:56 / 17.11.2026
Toşkentda Nexia-3 daraxtga urildi: uç kişi halok böldi

Toşkentda Nexia-3 daraxtga urildi: uç kişi halok böldi

Toşkent şahri Çilonzor tumanida Nexia-3 avtomobilining daraxtga urilişi oqibatida uç kişi halok böldi. Bu haqda poytaxt IIBB…
10:35 / 17.11.2026
Andijonda poyezd Damas bilan töqnaşdi

Andijonda poyezd Damas bilan töqnaşdi

Andijon viloyatining Asaka tumanida 16-noyabr kuni temiryöl kesişmasida Damas avtomobilini poyezd urib yubordi. Hodisa oqiba…
14:02 / 16.11.2026
XVJ 2026-yil uçun davlat qarzi prognozlarini e’lon qildi: Özbekistonning körsatkiçi qança?

XVJ 2026-yil uçun davlat qarzi prognozlarini e’lon qildi: Özbekistonning körsatkiçi qança?

Xalqaro valyuta jamğarmasi (XVJ) 2026-yilda dunyo mamlakatlarining davlat qarzi böyiça prognozlarini e’lon qildi. Taşkilotni…
13:47 / 16.11.2026

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!

O‘zbekiston va jahonda ro‘y berayotgan eng so‘nggi voqea-hodisalar, sport, shou-biznes, madaniyat, informatsion texnologiyalar va ilm-fan yangiliklaridan doimo xabardor bo‘ling!