Yapon ayollari nozik bo‘lishi va qariganlarida ham yosh ko‘rinishi ma’lum va yaponiyaliklarning umr ko‘rish davomiyligi dunyodagi eng yuqori ko‘rsatkichdir. Bu yapon madaniyati va ular qiladigan turmush tarzi bilan bog‘liq. Ularning turmush tarzi avlodlar davomida takomillashtirilgan va ular buni oddiy narsa deb bilishadi. 

1. Ko‘k choy ichish
Ko‘k choy sayyoradagi eng sog‘lom ichimlik hisoblanadi. Hind madaniyatida u qon ketishini nazorat qilish, jarohatni davolashni qo‘llab-quvvatlash uchun ishlatiladi. Shuningdek, u ovqat hazm qilishga yordam beradi, aqliy va yurak salomatligini yaxshilaydi va tana haroratini tartibga soladi. U antioksidantlar va ozuqa moddalariga boy va iste’mol qilinganda salomatlikka kuchli ta’sir ko‘rsatadi. 
Ko‘k choyni tayyorlash uchun ishlatiladigan barglarda bioaktiv birikmalar va fitonutrientlar mavjud bo‘lib, erta qarish va turli kasalliklarga olib kelishi mumkin bo‘lgan yallig‘lanishni kamaytiradi. Ko‘k choyning foydasini maksimal darajada oshirish uchun kuniga 2-3 stakan ichishni maqsad qiling. 

2. Tuzlamalar iste’mol qilish
Mashhur fermentlangan ovqatlar – tuzlangan karam, kimchi, yogurt, tuzlangan bodring va miso sho‘rva. Kombucha yoki kefir kabi fermentlangan ichimliklar ham mashhur tanlovdir. Dietangizga fermentlangan ovqatlar qo‘shsangiz, ular ichaklarga “yaxshi” bakteriyalarni qo‘shishdan tashqari, ovqat hazm bo‘lishini oshiradi. Shunday qilib, siz tanadan toksinlarni olib tashlashingiz va sog‘lom vitaminlar va minerallarning so‘rilishiga xalaqit beradigan antinutrientlarni yo‘q qilishingiz mumkin. 

3. Dengiz mahsulotlarining mashhurligi 
Yapon oshxonasida dengiz mahsulotlarining keng assortimenti bor va har xil turdagi kalamar, baliq, sakkizoyoq, ilon balig‘i va qisqichbaqasimon baliqlarning ko‘plab turlarini ularning kundalik ovqatlarida topish mumkin. Dengiz mahsulotlari sushi, salat, kori va tempuraning umumiy tarkibiy qismidir. Dengiz mahsulotlari ozuqa moddalarining boy manbaidir, chunki u protein, vitaminlar va B va D vitaminlari, omega-3 yog‘ kislotalari va boshqa minerallarga boy. Losos, forel, sardinya va laqqa baliq kabi yog‘li baliq turlari eng sog‘lom deb hisoblanadi, chunki ular tarkibida yog‘ga asoslangan ozuqa moddalari yuqori. Oziqlantiruvchi foyda olish uchun haftasiga kamida ikki marta dengiz mahsulotlarini iste’mol qilish tavsiya etiladi.

4. Kichikroq qismlarda ovqatlanish
Yapon madaniyatida “ichiju-sansai”, ya’ni “bir sho‘rva, uch tomon” iborasi ovqatlanish vaqtida qo‘llaniladi. Yapon taomlari odatda guruch yoki ugra kabi asosiy taomlardan iborat. U baliq, tovuq yoki mol go‘shti kabi asosiy taomga, tuzlangan sabzavotlar va miso sho‘rva kabi yonma-ovqatlar bilan birlashtiriladi. Bu katta miqdordagi oziq-ovqat kabi ko‘rinishi mumkin, ammo uning qismlari kichikroq va mavsumiy tarkibga asoslangan. 

5. Yurish – bu an’ana 
Yaponiyada sayr qilish – bu mamlakatni kashf qilish va o‘rganishning ajoyib usuli. Yaponiyaliklar nafaqat tirbandlikni kamaytirish uchun gavjum shaharlarda yurishni afzal ko‘rishadi, balki ularning ko‘pchiligi piyoda meditatsiya bilan shug‘ullanadi. Ushbu amaliyotni kundalik jadvalingizga kiritish sizga ko‘p jihatdan foyda keltiradi. Yurish yurak va o‘pkaning jismoniy holatini oshirishi, yurak xastaligi va insult xavfini kamaytirishi mumkin. 

6. Yo‘l-yo‘lakay ovqatlanish mumkin emas 
Yo‘lda ovqatlanish – bu sog‘lom ovqatlanish haqida gap ketganda yo‘l qo‘yadigan eng katta xatolardan biri va yapon xalqi buni biladi. Ularning madaniyatida, siz ko‘chada yurganingizda yoki jamoat transportida bo‘lasizmi, yo‘lda ovqat yeyish odobsizlik hisoblanadi. Ular ovqatlanishni tanani yonilg‘i bilan to‘ldirish va quvvatlantirish uchun muqaddas vaqt deb hisoblashadi va shuning uchun ular o‘tirish va ovqatga e’tibor berish uchun har bir taomga vaqt ajratadilar.

7. Sog‘lom pishirish usullari
Ovqat pishirishning eng foydali usullari asosan yapon oshxonasida qo‘llaniladi. Oziq-ovqatlarni bug‘lash eng sog‘lom variant bo‘ladi, chunki u ozuqa moddalarini boshqa usullarga qaraganda yaxshiroq saqlaydi va baliq va boshqa dengiz mahsulotlarini pishirish uchun mukammal tanlovdir, chunki u go‘shtni quritmaydi. 
Sabzavotlarni qaynatish pishirishning eng sog‘lom usullaridan biri. Qaynatilgan sabzavotlar yog‘siz, chunki ular suvdan boshqa hech narsada pishirilmaydi va ularni dietangizga qo‘shish vazn yo‘qotishga yordam beradi. Ular shuningdek, tolaga to‘la va oshqozonda osongina parchalanadi, bu ovqat hazm qilish tizimiga bosimni yengillashtiradi. Qaynatish buyrak toshlarining oldini olishga ham yordam beradi. 

8. Issiq buloq vannalari 
“Onsen” sifatida ham tanilgan tabiiy issiq buloqlar Yaponiyada juda mashhur va har bir mintaqada mavjud. Har xil turdagi issiq buloqlar mavjud bo‘lib, ular suvda erigan minerallar bilan ajralib turadi, har bir mineral sog‘liq uchun turli xil foyda keltiradi. Issiq buloqlar tanaga va ongga taskin beruvchi ta’sir ko‘rsatadi, deb ishoniladi. Issiq buloqlar ko‘pchilik uchun xavfsiz deb hisoblanadi, ammo agar siz homilador bo‘lsangiz yoki yurak-qon tomir tizimi bilan bog‘liq muammolardan aziyat cheksangiz, shifokor bilan maslahatlashganingiz ma’qul.

9. Sog‘lom shirinliklar  
Shirin deganda, pirojnoe, muzqaymoq yoki boshqa nosog‘lom ovqatlar xayolimizga keladi. Yaponiyada shirinlik shakar bilan to‘ldirilgan gazakdan lazzatlanish o‘rniga, ovqatdan keyin ta’mni tozalash va yangilash imkoniyati sifatida ishlatiladi. Yapon shirinliklari ko‘pincha mevalarni o‘z ichiga oladi. Yaponiyada mashhur desertlardan biri “mocha” bo‘lib, u xamirga o‘xshash va yopishqoq bo‘lgunga qadar ma’lum bir guruch uslubini – mochigomeni urib tayyorlanadigan guruch shirinligidir. Yaponiyada mevali sendvichlar, ko‘k choy beze pishiriqlari, qovoq yoki qovoqli pirog ham mashhur shirinlik tanlovidir. 

Oqdan ko‘ra jigarrang shakarni, tozalangan un o‘rniga to‘liq bug‘doy unini, shokolad o‘rniga kakao kukunini tanlang va to‘liq qaymoqli sut o‘rniga bodom, kokos yoki guruch suti kabi sut o‘rnini bosuvchilardan foydalaning. Bu kabi oddiy tanlovlar sog‘ligingiz va hayot sifatini asta-sekin yaxshilaydi.

10. O‘z holicha saqlangan tabiatning ko‘pligi
Shaharning kengayishi qanday bo‘lishidan qat’i nazar, minglab gektar yerlarning asil tabiati saqlab qolingan. Butun xalq tabiatga do‘stona munosabatda bo‘ladi. Ular o‘zlarining tabiiy boyliklaridan foydalanmaydilar va foyda olish uchun ularni buzmaydilar. Bolalar yoshligidan tabiat bilan hamnafas yashashga, uni hurmat qilishga o‘rgatiladi. 
Qanchalik e’tibor bermasak ham, dam olish uzoq umr ko‘rishning kalitidir. Garchi yapon ayollari ham dunyodagi uzoq soat ishlovchilardan biri hisoblansa-da, ular eng uzoq umr ko‘rishadi. Ular o‘zlarining shahar vaqtlari va mashaqqatli mehnatlarini tinchlantiruvchi tabiat sayohatlari bilan qoplaydilar. 

11. Sog‘liqni saqlash tizimi
Yaponiyada salomatlik birinchi o‘rinda turadi va Yaponiyadagi har bir kishi sog‘lig‘i to‘liq davlat tomonidan qoplanadi. Sog‘liqni saqlash bepul bo‘lgani uchun odamlar muntazam tekshiruvlardan qochishlari shart emas. Boshqa mamlakatlarda odamlar qiyinchilik va katta xarajatlar tufayli buni qilmaydi. Yaponiyada oylik tekshiruvdan o‘tish g‘alati narsa emas. Odamlar o‘z organizmlari doimo barqaror holatda bo‘lishini ta’minlaydilar.
Odamlar o‘z sog‘lig‘iga e’tibor bergani uchun kamroq kasal bo‘ladi. Kamroq odam kasal bo‘lgani uchun hukumat davolanishga unchalik ko‘p pul sarflamaydi. Ushbu ortiqcha moliyaviy resurslar sog‘liqni saqlash uskunalarini modernizatsiya qilishga sarflanadi. 

12. Muntazam ijtimoiy yig‘ilishlar
Ko‘pchiligimiz o‘z martabamiz bilan shug‘ullanganimizda, ijtimoiy yig‘ilishlarga vaqtimiz yo‘q. Bu Yaponiyada ham shunday deb o‘ylash mumkin, lekin unday emas. Garchi ular ko‘p ishlashsa ham, ular do‘stlari bilan ko‘p vaqt o‘tkazish orqali ushbu band jadvalni bartaraf etishadi. Bu erta yoshdan boshlab shakllangan odat.

Ko‘pgina yapon ayollarining umrbod do‘stlari bor, ular haftalik vaqtlarini birga o‘tkazadilar. Muntazam ijtimoiy yig‘inlar hatto keksalikda ham aqliy qobiliyatni yuqori darajada ushlab turadi. Yaponiyada hech kim yoshga bog‘liq ruhiy kasalliklardan aziyat chekmaydi. 

13. Mehnat unumdorligi
Ish muayyan holatlarda stressni keltirib chiqarishi bilan asoslanadi. Stress, o‘z navbatida, ko‘plab kasalliklar, buzilishlar va erta o‘limga sabab bo‘lgan. Agar shunday bo‘lsa, unda nega yapon ayollari hali ham dunyodagi eng kuchli va eng keksa ayollardir? Sababi u yerdagi “ish” tushunchasida katta farq bor. Agar xodim Yaponiyada samarali bo‘lsa, u qo‘shgan hissasi uchun mukofotlanadi va maqtovga sazovor bo‘ladi. Maoshlar haqiqatan ham yuqori, shuning uchun odamlar o‘zlarini kuch sarflayotgandek his qilishadi va bu o‘z samarasini beradi. Yaponlarga yoshligidanoq mehnatsevarlik faxrlansa bo‘ladigan omil ekanligi o‘rgatiladi. Ularning ota-onalari va o‘qituvchilari ko‘pincha kurashda go‘zallik borligini ta’kidlaydilar. 

14. Uyda pishirish
Garchi yaponlar MacDonald’s kabi restoranlarga kirish imkoniga ega bo‘lsalar ham, ular tez-tez borishni odat qilmaydi. Bu ular iste’mol qiladigan nosog‘lom, to‘yinmagan yog‘lar miqdorini kamaytiradi. Ularning ratsioni qayta ishlanmagan to‘liq oziq-ovqatlarga boy. Ular vitaminlar va minerallarga boy bo‘lgan ko‘plab sabzavotlarni, shuningdek, bug‘doydan ko‘ra ko‘proq guruchni uglevod sifatida iste’mol qiladilar. Oziq-ovqat noldan tayyorlanadi, bu ovqatlanishning eng sog‘lom usulidir. Tashqarida ovqatlanish maxsus holatlar uchun ajratilgan va tez-tez sodir bo‘lmaydi.

15. Terini parvarish qilish tartiblari
Yapon ayollari o‘zlarining go‘zal va benuqson terilari bilan mashhur. Ular yoshroq ko‘rinishga moyil bo‘lishadi, chunki ular qariguncha terilari qarimaydi. Yapon ayollari yosh ko‘rinishini saqlab qolish uchun terini parvarish qilish tartib-qoidalariga ega. Ularning dietasi ham yoshga qarshi teriga hissa qo‘shadi. Yapon ayollarining terisini yangi ko‘rinishda saqlaydigan eng muhim terini parvarish qilish omillaridan biri bu – tozalikdir. Yapon madaniyatida gigiyena muhim ahamiyatga ega va teri ham bundan mustasno emas. Makiyajni olib tashlash va hech qanday iz qolmasligiga ishonch hosil qilish terini parvarish qilish jarayonidagi muhim bosqichlardan biridir. Ular yog‘ga asoslangan tozalash vositasidan foydalanadilar. G‘arb ayollari yog‘ga asoslangan mahsulotlardan voz kechishadi, chunki ular yog‘ teri uchun yomon deb hisoblashadi. Yaponlar namlik muvozanatini saqlash terining yaxshi siri ekanligiga ishonishadi.
Yuz terisi teshiklarini toza saqlash keyingi qadamdir. Spirtli ichimliklarni o‘z ichiga olgan mahsulotlardan saqlaning. Loson yoki namlantiruvchi terini elastik va yosh ko‘rinishda saqlaydi. Massaj ko‘plab ayollar tomonidan terining yosh ko‘rinishini saqlab qolish uchun qo‘llaniladigan usuldir. Ayollar yuz massajini bajarish uchun barmoqlari va butun qo‘llaridan foydalanadilar. Bundan tashqari, ular foydalanadigan yog‘och roliklar ham bor. Ushbu usullar yangi teri hujayralarining paydo bo‘lishini rag‘batlantiradi. Ular teriga sog‘lom qon oqimini ta’minlaydi, bu esa shikastlangan teri hujayralarini davolash uchun zarurdir.

Mahfuza PO‘LATOVA tayyorladi

• Foydali
• qiziqarli
• salomatlik