Марказий банк Ўзбекистон Республикаси насия савдо бозори иштирокчиларининг муносабатларини тартибга солувчи Ахлоқ кодекси лойиҳаси жамоатчилик муҳокамасига тақдим этди.

Лойиҳа асосида FinTex Ассоциацияси орқали “Ishonch белгиси” тизими жорий этилади. Ушбу белги насия хизматлари қонунга мувофиқ ва шаффоф йўлга қўйилганини англатади. Бу орқали мижозлар ташкилотларнинг ишончлилигини осонроқ аниқлай олади.

Шартномаларга оид талабларга кўра, ҳар бир ташкилот расмий веб-сайтида маҳсулот турлари, тўлов тартиби, комиссия ва жарималар ҳақида тўлиқ маълумот бериши шарт. Мижозлар шартнома тузишдан олдин йиллик фоиз (АПР), умумий тўлов миқдори ва кечиктириш оқибатлари тўғрисида хабардор қилинади. Шунингдек, рекламада “0%”, “бепул”, “барчага мос” каби чалғитувчи иборалар тақиқланади.

Янги қоидаларга кўра, насия фақат 18 ёшдан ошган фуқароларга берилади. Илк лимит 2 млн сўм этиб белгиланган. Агар мижоз лимитни оширишни истаса, унинг қарз юки 50 фоиздан зиёд бўлмаслиги керак. Барча фоиз ва йиғимлар йилига қарз суммасининг ярмидан ошмаслиги белгиланган.

Қарздорликни ундиришда таҳдид ёки босим ўтказиш каби ноқонуний усуллар ман этилади. Шу билан бирга, фирибгарликка қарши биометрик рўйхатдан ўтказиш, ахборот ва киберхавфсизлик бўлимлари ташкил этиш назарда тутилган. Кредит бюролари билан маълумот алмашиш йўлга қўйилади.

Бироқ иқтисодчи Отабек Бакировнинг фикрича, бу талаб амалда бозордаги назоратни хусусий нодавлат ташкилот қўлига топшириши мумкин.

“Кодекс билан насия савдо ташкилотлари учун Ishonch белгиси олиш талаблари қўйилмоқда. Лекин Ishonch белгисини олиш FinTex ассоциациясига аъзо бўлиш мажбурияти билан боғланмоқда (шу жойи жуда баҳсли ва анча эътирозли). Нима учун насия савдочилар Ishonch белгисига эга бўлиши учун FinTex ассоциациясига аъзоси бўлиши талаби (аъзолик учун 12 млн.сўм ёки 1 200 доллар тўлаш керак ва хулосаларни ҳам айни шу НТТга топширилиши тушунарсиз. Буям етмагандек FinTex ассоциацияси инсофсиз бозор иштирокчилар реестрини юритади” — дейди Бакиров.

Унинг сайти ҳозирча фақат рус тилида фаолият юритмоқда ва унда бор-йўғи тўртта аъзо мавжуд, улардан иккитаси Uzcard ва Uzinfocom.

Экспертга кўра, бундай механизм рақобат тамойилларига зид бўлиб, насия савдо бозорида сунъий концентрацияга олиб келиши мумкин. Агар назорат хусусий ташкилот қўлига ўтказилса, у қонунсиз регуляторга айланиши эҳтимоли бор.

Бакиров таклиф қилинаётган кодекс матни тўлиқ шаклда эълон қилинмаганини ҳам танқид қилди. Унингча, агар FinTex Ассоциациясига мажбурий аъзо бўлиш талаби олиб ташланса, ҳужжат мақсадга мувофиқ қабул қилиниши мумкин.

Марказий банк маълумотига кўра, кодекс бўйича таклиф ва эътирозлар жамоатчиликдан қабул қилинмоқда.

• Кодекс
• Марказий банк
• Умумхалқ муҳокамаси
• Янгилик