2024–2025 ўқув йилида Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Тошкент давлат юридик университети (ТДЮ) талабаси Шарафиддин Эшбоевга Алишер Навоий номидаги давлат стипендиясини тайинлади. Шу ўқув йилининг кузги семестрини у Erasmus дастури орқали Польша Gdań университетида ўтказди. Кейин академик ютуқлари учун берилган 38 000 АҚШ долларлик стипендия билан АҚШнинг Пенсильвания штат университетига (Пенн State) ўқишга кирди ва 2026 йил май ойида LL.M. даражасини олди.

Шу тариқа Қорақалпоғистоннинг Амударё туманида улғайган Шарафиддин уч ҳуқуқий тизимни — Ўзбекистон, Европа Иттифоқи ва АҚШ ҳуқуқини — шу мамлакатларнинг университетларида ўрганди.

Илк қадамлар: Амударёдан Тошкентгача

Шарафиддиннинг йўли пойтахтдан анча узоқда — Қорақалпоғистоннинг Амударё туманидаги 39-сонли мактабда бошланди. Ҳуқуққа қизиқиши ҳам айнан шу ерда пайдо бўлди: мактаб ўқувчиси сифатида у ҳуқуқ фанидан-фан олимпиадасида қатнашиб, республика босқичигача етиб борди. 9-синфни эса имтиёзли шаҳодатнома билан тугатди.


Ўқишни Қорақалпоқ давлат университети қошидаги академик лицейнинг ижтимоий-гуманитар йўналишида давом эттирар экан, мактабда бошланган қизиқиш аниқ мақсадга айланди. 2021 йилда Шарафиддин Тошкент давлат юридик университетига грант асосида ўқишга кирди ва тўрт йилдан сўнг Жиноий одил судлов факультетини имтиёзли диплом билан тамомлади.

Қиёсий ҳуқуқ: Gdań ва Penn State тажрибаси

Гдаńск университетида Шарафиддин «Cомпаративе International and European Legal Studies» дастурида таҳсил олди. Дастур номининг ўзи унинг кейинги йўналишини белгилаб берди: қонунни бир мамлакат доирасида эмас, бошқа тизимлар билан солиштириб ўрганиш. У саккиз фандан еттитасини энг юқори — «А» баҳосига топширди.

Фанларнинг аксарияти иқтисодиёт ва бизнес билан бевосита боғлиқ эди: Европа банк ва инвестиция ҳуқуқи, халқаро иқтисодий ҳуқуқ, Европадаги солиқ ҳуқуқи ва интеллектуал мулк ҳуқуқи. Бундан ташқари, у Европа Иттифоқи Суди фаолияти ва шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш қоидаларини ўрганди. Бу билимлар унинг Ўзбекистондаги коррупцияга қарши кураш ва ҳуқуқий ислоҳотлар бўйича тадқиқотларига янги нуқтаи назар қўшди: аниқ ва барқарор қоидалар инвестиция муҳитига қандай таъсир қилишини у Европа мисолида кўрди.


Шарафиддиннинг кузатишича, Европа Иттифоқи ҳуқуқининг мураккаблиги тасодифий эмас. Бу тизим 27 та давлатнинг турли ҳуқуқий анъаналарини ягона қоидалар билан боғлайди, шунинг учун ҳар бир норма бир нечта мамлакат амалиётига мос келиши учун пухта ишлаб чиқилади. Унинг фикрича, Ўзбекистон хорижий инвесторлар учун қонунчиликни такомиллаштиришда айнан шу ёндашувдан сабоқ олиши мумкин.

Кейинги босқич АҚШ бўлди. Penn State юридик мактабида у учинчи ҳуқуқий оила — англо-саксон (cоммон law) тизими билан танишди. Бу тизимда қонун билан бир қаторда суд претседентлари ҳам ҳуқуқнинг асосий манбаи ҳисобланади. Ўқиш давомида у асосан бизнес ҳуқуқига оид фанларга — шартнома ҳуқуқи, корпоратив ҳуқуқ ва бизнес тузилмаларига эътибор қаратди. Америка юридик таълимида талаба тайёр билимни ёдламайди: ҳар бир мавзу реал суд ишлари асосида муҳокама қилинади ва талабадан ўз позициясини асослаб бериш талаб этилади.

Бепул ҳуқуқий ёрдам

Шарафиддин учун ҳуқуқ фақат аудиториядаги фан бўлиб қолмади. 2024 йил январидан у ТДЮ Юридик клиникаси аъзоси сифатида 30 дан ортиқ фуқарога бепул ҳуқуқий маслаҳат берди. Клиника доирасида у ногиронлиги бўлган шахсларга бирламчи юридик ёрдам кўрсатишга қаратилган, БМТ Тараққиёт дастури (УНДП) кўмагидаги лойиҳада ҳам иштирок этди.

Илмий ишлар ва эътироф

Талабалик йилларида Шарафиддин 13 та илмий мақола чоп эттирди. Уларнинг тўққизтаси ўзбек адабиёти — Ғафур Ғулом ҳаёти ва ижодига, қолганлари эса ҳуқуққа бағишланган. Ҳуқуқий тадқиқотлари орасида коррупцияга қарши кураш ва ҳуқуқий хизматлар соҳасидаги ислоҳотларга оид икки мақола алоҳида ўрин тутади.

"Аналйсис of the Anti-Corruption Strategy-2030 of Uzbekistan" (International Journal of Studies in Advanced Education, 2024 йил июль) мақоласида у Ўзбекистоннинг 2030 йилгача мўлжалланган коррупцияга қарши кураш миллий стратегиясини таҳлил қилади. Муаллиф давлат харидларининг тўлиқ электрон шаклга ўтказилиши каби ислоҳотлар коррупсион ҳолатларни камайтириб, бизнес муҳитини яхшилашини кўрсатади.

«Янги Ўзбекистоннинг адвокатура соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотлар» (World Scientific Research Journal, 2024 йил май) мақоласи ҳуқуқий хизматлар бозоридаги ўзгаришларга бағишланган. Унда адвокатурани чинакам мустақил институтга айлантириш чоралари ва адвокатлик лицензияси учун иш стажи талабининг бекор қилиниши таҳлил қилинади. Муаллиф аҳоли сонига нисбатан адвокатлар етишмаслигини кўрсатиб, бу муаммони ҳал қилиш бўйича таклифлар беради.

Бундан ташқари, унинг «Оиладаги зўравонликлар ва уларнинг келиб чиқиш сабаблари» ҳамда «Вояга етмаганлар жавобгарлигининг ўзига хос хусусиятлари» номли мақолалари ҳам чоп этилган.

Унинг мақолаларидан бири ТДЮ Жиноят ҳуқуқи, криминология ва коррупцияга қарши курашиш кафедраси ўтказган мақолалар танловида «The Current Research» номинациясига сазовор бўлди.


Унинг ўқишдаги натижалари давлат даражасида ҳам эътироф этилган. Алишер Навоий номидаги давлат стипендияси аъло ўқиган ва илмий фаолиятда фаол талабаларга берилади.

Адабиётга бўлган қизиқиши ҳам эътибордан четда қолмади. Аъло ўқиши ҳамда Ғафур Ғулом ҳаёти ва ижодига бағишланган тадқиқотлари учун Шарафиддин айнан шу адиб номидаги кўкрак нишони билан тақдирланди. Шунингдек, у «Science Leader» медали соҳиби.

Олдиндаги мақсадлар

LL.M. даражасини олгач, Шарафиддин фаолиятини АҚШда давом эттирмоқда. Бугун у Америка юридик амалиётига қадам қўйишга тайёрланмоқда. Унинг мақсади — Ўзбекистон, Европа ва АҚШ ҳуқуқини бевосита ўрганган мутахассис сифатида бу тизимлар ўртасида кўприк бўлиш.


— Gdań ва Penn Статеъда ўқиб, битта нарсани тушундим: яхши қонун фақат қоғозда эмас, амалда ишлаганда қадрли. Менинг мақсадим — турли ҳуқуқий тизимлардан олган тажрибамни Ўзбекистон ва халқаро бизнес ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлашга йўналтириш, — дейди Шарафиддин.

Тайёрлади: Илёс Болтаев

• АҚШ
• Amudaryo
• Қорақалпоғистон
• Тошкент