2001-yil 11-sentyabr kuni AQSHda sodir etilgan terrorchilik hujumlari XXI asr tarixidagi eng yirik fojealardan biri sifatida qayd etildi. Ushbu voqea nafaqat AQSH, balki butun dunyo siyosiy va xavfsizlik tizimiga katta ta’sir ko‘rsatdi.

2001-yil 11-sentyabr kuni AQSH tarixidagi eng dahshatli terrorchilik hujumlaridan biri sodir bo‘ldi. Terrorchilar tomonidan olib qochilgan to‘rtta yo‘lovchi samolyotidan ikkitasi Nyu-Yorkdagi Jahon savdo markazining egizak minoralariga, yana biri Vashington yaqinidagi Pentagon binosiga urildi. To‘rtinchi samolyot esa yo‘lovchilar qarshilik ko‘rsatishi ortidan Pensilvaniya shtatida qulab tushdi.

Voqealar qanday rivojlangan?

Soat 07:59 — American Airlines kompaniyasining 11-reysli Boeing 767 samolyoti Boston shahridan Los-Anjeles tomon parvozga chiqdi. Keyinchalik samolyot terrorchilar tomonidan olib qochildi va Nyu-York tomon yo‘naltirildi.

Soat 08:14 — United Airlines kompaniyasining 175-reysli Boeing 767 samolyoti Boston–Los-Anjeles yo‘nalishida parvoz qildi. U ham terrorchilar tomonidan egallab olinib, Nyu-York tomon burildi.

Soat 08:20 — American Airlines kompaniyasining 77-reysli Boeing 757 samolyoti Vashington yaqinidagi Dalles xalqaro aeroportidan Los-Anjeles tomon uchib chiqdi. Keyinchalik u ham olib qochildi.

Soat 08:42 — United Airlines kompaniyasining 93-reysli Boeing 757 samolyoti Nyu-Jersidagi Nyuark aeroportidan San-Fransiskoga yo‘l oldi. Samolyot terrorchilar tomonidan egallab olinganidan so‘ng yo‘nalishini o‘zgartirdi.

Soat 08:46 — American Airlines kompaniyasining 11-reysi Nyu-Yorkdagi Jahon savdo markazining shimoliy minorasiga urildi.

Soat 09:03 — United Airlines kompaniyasining 175-reysi Jahon savdo markazining janubiy minorasiga borib urildi.

Soat 09:37 — American Airlines kompaniyasining 77-reysi Vashington yaqinidagi Pentagon binosiga urildi.

Soat 09:59 — Jahon savdo markazining janubiy minorasi qulab tushdi.

Soat 10:03 — United Airlines kompaniyasining 93-reysi Pensilvaniya shtatining Shanksvill shahri yaqinida qulab tushdi. Tergov ma’lumotlariga ko‘ra, yo‘lovchilar samolyot boshqaruvini egallashga uringan va samolyot terrorchilar rejalashtirgan nishonga yetib bormagan.

Soat 10:28 — Jahon savdo markazining shimoliy minorasi ham qulab tushdi.

Hujumlar natijasida jami 2 977 kishi halok bo‘ldi. Minglab odamlar jarohat oldi. Jahon savdo markazining vayron bo‘lishi Nyu-York shahrining qiyofasini tubdan o‘zgartirdi va butun dunyoda xavfsizlik masalasiga bo‘lgan munosabatni kuchaytirdi.

Hujum ortida kim turgan?

AQSH hukumati va xalqaro tergov tashkilotlari hujumlarni Usama bin Laden boshchiligidagi “Al-Qoida” terrorchilik tashkiloti amalga oshirganini ma’lum qildi.

“Al-Qoida” 1980-yillarning oxirida Usama bin Laden va uning tarafdorlari tomonidan tashkil etilgan. Tashkilot keyingi yillarda bir qator davlatlarda terrorchilik hujumlarini amalga oshirdi.

11 sentyabr voqealaridan so‘ng AQSH hukumati Usama bin Ladenni qo‘lga olish uchun keng ko‘lamli qidiruv operatsiyalarini boshladi. Uzoq davom etgan qidiruvlardan so‘ng, 2011-yil 2-may kuni Pokistonning Abbottobod shahrida AQSH harbiylari tomonidan o‘tkazilgan operatsiya vaqtida Usama bin Laden o‘ldirildi.

11 sentyabrdan keyingi dunyo

11 sentyabr hujumlari xalqaro siyosatda tub burilish yasadi. AQSH terrorizmga qarshi global kurash boshlanganini e’lon qildi. 2001-yil oxirida AQSH va uning ittifoqchilari Afg‘onistonda “Tolibon” hukumatiga qarshi harbiy operatsiyani boshladi.

Keyinchalik terrorizmga qarshi kurash bahonasida amalga oshirilgan siyosiy va harbiy harakatlar xalqaro munosabatlarda jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi. 2003-yilda AQSH boshchiligidagi koalitsiya Iroqqa bostirib kirdi. Iroqdagi ommaviy qirg‘in qurollari haqidagi da’volar esa keyinchalik katta siyosiy munozaralarga sabab bo‘ldi.

Xotira

11 sentyabr qurbonlari xotirasini abadiylashtirish maqsadida Nyu-Yorkdagi sobiq Jahon savdo markazi hududida yodgorlik majmuasi barpo etildi. Bugungi kunda ushbu maskan fojeada halok bo‘lgan minglab insonlar xotirasini yodga olish joyiga aylangan.

2001-yil 11-sentyabr voqealari XXI asr boshidagi eng muhim tarixiy hodisalardan biri bo‘lib, xalqaro xavfsizlik, terrorizmga qarshi kurash va geosiyosiy munosabatlarning keyingi rivojiga katta ta’sir ko‘rsatdi.