Kuzatilayotgan yil O‘zbekistonda Prezident saylovi yili bilan ahamiyatli edi. Prezident Shavkat Mirziyoyev jurnalistlar bilan muloqotda bir necha marta ular huquqlari himoyalanishi, har qanday bosim va tazyiqlarga javobgarlik kuchaytirilishi lozimligi haqida aytib keldi. Bir qator jurnalistlar so‘z erkinligiga aynan Prezidentning moneligi yo‘q deb hisoblaydilar. Lekin mamlakat “Chegara bilmas muxbirlar” tashkiloti ro‘yxatida 157-o‘rinda turibdi.

Xabardor.uz 2021-yilda ommaviy axborot vositalari xodimlari o‘zlarining kasbiy huquqlari poymol etilgan deb hisoblagan holatlar jamlanmasini eʼlon qiladi.

Abdulaziz Muborak nega ketmoqchi bo‘ldi?

Azon.uz sayti bosh muharriri Abdulaziz Muborak 3 fevral kuni sayt faoliyatiga bo‘layotgan bosimlar ortidan ishdan ketishini eʼlon qildi. Uning qaroriga Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi o‘rinbosari Dilshod Eshnayev qator maqolalarni nashrdan oldirib tashlash talabi sabab bo‘lgan. 

Dilshod Eshnayev “Mening yurtim” telekanalida namoyish etilayotgan “Hukmdor Usmon” serialining namoyishi to‘xtatilishining ham tashabbuskori bo‘lgani aytiladi.

Agneshka Pikuliska voqealari

Guardian, Al Jazeera, The Diplomat xalqaro nashrlari uchun yozadigan polshalik mustaqil jurnalist Agneshka Pikuliska-Vilchevska bilan bog‘liq xabarlar silsilasi deyarli yil bo‘yi davom etdi. Avvaliga jurnalistga Tashqi ishlar vazirligi akkreditatsiya bermaganligi vazirlik tomonidan birkitilgan “Rustam” ismli yigitning shilqimligi fonida yoritildi. So‘ng TIV Agneshkadan uzr so‘radi va akkreditatsiyasi rasmiylashtirildi.

Pikuliska aprel oyida bloger Abduaziz Bozorovning ayovsiz kaltaklangani voqealarini yoritdi. Uning maqola va xabarlari ortidan IIV Agneshka Pikuliskani  voqealarni noto‘g‘ri talqin qilishda va huquqni muhofaza qilish idoralarini obro‘sizlantiradigan maʼlumotlarni nashr etishda ayblagan. Jurnalist esa qonunni buzgan bo‘lsa, sudga murojaat qilishini yozgan.

Iyun oyiga kelib esa yana Agneshka Pikuliskaga TIV uning akkreditatsiyasini uzaytirmaslik to‘g‘risidagi qarorini bildirgan. “Bu mamlakatda deyarli o‘zgarishlar bo‘lmaganligini anglatadi”, – deb yozgan edi Agneshka Pikuliska o‘z Twitter‘ida.

Akkreditatsiya ololmagan Pikuliska baribir Toshkentda qolgan. Lekin, 30 kundan ortiq vaqtda vizasiz yurishning noqonuniy bo‘lganligidan har oyda bir marta Qozog‘istonga chiqib kirgan. 7 noyabrda navbatdagi shunday safarida u O‘zbekistonga kiritilmagan.

Davlat chegarasida kun davomida qolib ketgan jurnalist “men hamon chegaradaman, sovuqda, na ovqat, na uxlash uchun oddiy joy bor. Men hech qanday jinoyat qilmadim, shunchaki o‘z ishimni qildim”, – deya qayd etgan.

Otabek Sattoriy ishi

Yilning so‘z erkinligiga tazyiq sifatiga ko‘rilgan eng shov-shuvli voqealaridan biri bloger Otabek Sattorovning mahkamaga tortilgani bo‘ldi. Surxondaryolik bloger avvalida tovlamachilikda ayblanib, keyinroq unga oid jinoyat ishiga tuhmat va haqorat qilish mazmunidagi ayblovlar ham qo‘shilgani maʼlum bo‘lgan.

Blogerning advokati va yaqinlari u yuzlanayotgan tovlamachilik ayblovi uydirma ekanini bildirgan.

Termiz shahrida yashovchi 40 yoshli Otabek Sattoriy mahalliy aholi boshidan kechirayotgan uy-joy, yo‘l, energiya taʼminoti muammolari, korrupsiya holatlarini ko‘tarib chiqqan. Otabek Sattoriy muammolarni yoritish davomida, asosan, mahalliy hokimlar hamda rahbarlarni tanqidga tutgan.

 Deputat Rasul Kusherbayev blogerning hibs qilinishiga munosabat bildirib, bu holatni “amaldorlarni tanqid qilayotgan bitta blogerga emas, butun boshli so‘z erkinligiga, prezidentning ochiqlik siyosatiga qarshi surxondaryolik amaldorlarning isyonidir”, deya taʼriflagan.

Sud unga 6,5 yilga ozodlikdan mahrum qilish jazosini eʼlon qilgan.

Otabek Qo‘ldoshev voqeasi

“Daryo” internet nashrining Qashqadaryo viloyatidagi muxbiri Otabek Qo‘ldoshevning ichki ishlar bo‘limiga olib ketilishi 2021-yil 16-aprel kuni sodir bo‘lgan. Qarshi shahridagi “Ko‘k gumbaz” masjididan Ramazon oyining birinchi juma namozi haqida reportaj tayyorlayotganida shu yerda xizmat olib borayotgan ichki ishlar xodimi fotoapparat ishlatayotgan muxbirni savolga tutgan. Otabek suratlarni nima maqsadda olayotganini tushuntirib, avtomobilidan muxbirlik guvohnomasini olib kelganida, hodisa joyida bo‘lgan ichki ishlar xodimlaridan biri unga qo‘pollik qilib, boshqa xodimlarga muxbirni avtomobilga solib, olib ketishni buyuradi.

Uning ichki ishlar bo‘limiga mashinada olib ketilayotgani aks etgan videolavha tarqatildi.

IIV kun.uz va azon.uz saytlarini nega sudga berdi?  

Ikki sayt ham diniy mazmundagi maqolalar Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita ekspert guruhining xulosasini olmasdan berilgan, degan ayblov bilan sudga berilib jarimaga tortilgan. Sayt xodimlari bu holatni kuch ishlatar tizimlarining nashriyot ishiga aralashuvi, deb baholashgan.

Ular norozilik sifatida 23-iyunda kun davomida saytga maqola chop qilishni to‘xtatishgan. Ijtimoiy tarmoqlarda esa, jurnalistlarni qo‘llash aksiyasi kuzatilgan.

Ichki ishlar vazirligi Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashish bosh boshqarmasi Kun.uz saytida chop qilingan diniy mazmundagi 7 ta maqoladan gumon qilib, ularni Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitaga ekspertiza o‘tkazish uchun yuborgan.

Qo‘mita oltita maqolada O‘zbekiston qonunchiligiga zid narsa topmagan.

Anora Sodiqova mardikor bozorida qanday tazyiqqa uchradi?

“Rost24” internet-nashri bosh muharriri mardikor ayollar hayotini ichkaridan o‘rganish maqsadida o‘zi ham korjomada mardikor bozoriga chiqqan. Bu yerda u kuch ishlatar tizim xodimlari tomonidan katta tazyiqni boshidan kechirgan. Tez orada uning “Ichki ishlar xodimlarining “ichki nayranglari” yoxud Milliy gvardiya ko‘z o‘ngida o‘lib ketishiga oz qolgan “mardikor-jurnalist” kechinmalari” nomli maqolasi eʼlon qilingan. Maqolada jurnalist va uning hamkasblariga nisbatan Milliy gvardiya hamda Ichki ishlar organlari xodimlari tomonidan noqonuniy harakatlar qilingani, shuningdek, jurnalist shu voqealar haqida material yozsa, 200 nafar ayol ishxona oldiga janjal ko‘tarib borishlarini aytib, bosim o‘tkazilgani bayon qilingan.

AOKA jurnalist Anora Sodiqova bilan yuz bergan holat bo‘yicha bayonot berdi va “Bu ochiqlik siyosatiga ziddir!” dedi.

Feruzaning ko‘z yoshlari

“Qalampir.uz” nashri xodimi, jurnalist Feruza Najmiddinovaga ko‘rsatgan misli kuzatilmagan bosim barcha jurnalist, faol xotin-qizlarni jipslashtirdi. Uning karantin qoidalarining buzilishiga oid “Tashkent City‘dagi restoranlarning “tanka”si bormi? Maxsus komissiya qarori nega ishlamayapti?” sarlavhali reportaji eʼlon qilingan kunning ertasigayoq, yaʼni 7 avgust kuni ijtimoiy tarmoqlarda Feruza Najmiddinovani obro‘sizlantiruvchi material eʼlon qilingan. Unda Feruzaning alohida (portret) suratlari,  ko‘p qavatli uy balkonida intim munosabatdagi juftlikning videosi (qarama-qarshi uydagi shaxs tomonidan yashirincha olingan) bilan ketma-ket qo‘yilgan holda montaj qilinib, “Balkondagi mashhur qiz jurnalist Feruza Najmiddinova ekan” degan yozuv bilan tarqatilgan.

Shov-shuvlar avjiga chiqqanida, o‘sha videodagi kishilar aslida xorijiy oila ekanligi ochiqlangan.

“Men Feruzaman” aksiyasida Saida Mirziyeyova ham ishtirok etgan.

Bosimning “original”i

“Mening yurtim” (MY5) telekanali ijodiy guruhi 2021 yil 14 iyun kunida Samarqand viloyatida ijodiy safarda bo‘lgan. Guruhdagi jurnalist maʼlumotiga ko‘ra, Samarqand viloyati Ishtixon tumani dehqon bozorida sodir bo‘lgan yong‘in oqibatlarini o‘rganish jarayonida tuman hokimligi matbuot xizmati xodimi operator kamerasidan xotira kartasini olib, og‘ziga solib “yeb yuborgan”.

Bu telekanal muxbirining hokimlik matbuot xizmati xodimidan izoh olishmoqchi bo‘lib murojaat qilganida sodir bo‘lgan.

Rishton tumani amaldori jurnalistga tahdid qildi

Ijtimoiy tarmoqlarda Farg‘ona viloyati Rishton tuman tibbiyot birlashmasi boshlig‘i Usmonjon Mamadaliyevning jurnalist va blogerlarni haqorat qilib, ularga bosim o‘tkazgani haqida audioxabar tarqaldi. Unda, jumladan, “Enasini ko‘rsatib, oyog‘imni yalatdim”, “q**b yurmasa” kabi ko‘plab haqoratli iboralarni eshitish mumkin.

Sog‘liqni saqlash vazirligi ushbu holat nazoratga olinganini maʼlum qilgan.

P/S: OAV xodimlari va jamoatchilik faollariga nisbatan biz bilmagan va eshitmagan bosim, tazyiq, va tahdidlar sodir bo‘lgan bo‘lishi mumkin. Tahririyat manbalarini topolmagan mavzuga oid xabarlarni yo‘llashingizni so‘rab qoladi.

• Bosim
• Jinoyat
• Jurnalist surishtiruvi
• Jurnalistika
• O‘zbekiston
• qiziqarli